İyileşmeyen Depresyonun Nedeni Bipolar Bozukluk Olabilir

içerik

Bipolar Bozukluk Belirtileri ve Tedavisi

İyileşmeyen Depresyonun Nedeni Bipolar Bozukluk Olabilir

Hepimiz yukarı ve aşağı kavramlarına sahibiz ancak bipolar bozuklukta bu inişler ve çıkışlar daha ciddidir. Bipolar Bozukluk semptomları işinizi ve okul performansınızı zedeleyebilir, iletişimlerine hasar verebilir ve günlük yaşamınızı aksatabilir.

Tedavi edilebilmesine rağmen, çoğu insan uyarı belirtilerini tanımaz ve gerekli yardımı alamaz. Bipolar bozukluğun tedavisiz kötüye gitme eğilimi bulunduğundan, semptomların ne olduğunun bilinmesi önemlidir.

Daha iyi olmak için ilk basamak problemin fark edilmesidir.

Bipolar Bozukluk Nedir?

Bipolar bozukluk (manik Depresyon olarak bilinir) duygu durumda, enerjide, düşüncede ve davranışta (aşırı yüksek maniden düşük depresyona) ciddi geçişlere neden olur.

Anlık iyi veya kötüden daha çok, bipolar bozukluk döngüleri günler, haftalar veya aylar sürebilir.

Sıradan duygu durum değişimlerinin dışında, bipolar bozuklukta duygu durum değişiklikleri fonksiyon yeteneğinizi etkileyebilecek düzeyde güçlüdür.

Manik epizot sırasında, kişi birden biri işi bırakabilir, kredi kartına yüksek miktarlarda yüklenebilir veya iki saat uyuduktan sonra dinlenmiş hissedebilir. Depresif epizot sırasında, aynı kişi yataktan çıktığında çok yorgun olabilir ve kendinden nefret edebilir ve işsiz ve borçlu olduğu sürece umutsuz olabilir.

Bipolar bozukluğun nedenler tam anlamıyla bilinmemektedir ancak sıklıkla aileden gelir. Bipolar bozukluğun ilk manik veya depresif epizotu genellikle genç yaşlarda veya erken ergenlik döneminde ortaya çıkar.

Semptomlar hafif ve komp olabilir; bu yüzden bipolar bozukluğa sahip çoğu insan göz ardı edilir veya yanlış teşhis konulur ve bu durum gereksiz acı çekmeye neden olur.

Ancak, uygun tedavi ve destek ile zengin ve tatmin edici bir yaşam elde edilebilir.

Bipolar Bozuklukla İlgili Söylentiler ve Gerçekler

Söylenti: Bipolar bozukluğu olan insanlar iyileşemez veya normal bir yaşam süremez.

Gerçek: Bipolar bozukluğu olan çoğu insanın başarılı bir kariyeri, mutlu aile yaşamı ve tatmin edici düzeyde ilişkileri vardır. Bipolar bozuklukla yaşamak zorlayıcıdır. Ancak; tedavi, sağlıklı baş etme yetenekleri ve güvenilir bir destek sistemiyle semptomlarınızı yönetirken iyi bir yaşam sürdürebilirsiniz.

Söylenti: Bipolar bozukluğu olan insanlar mani ve depresyon arasında savrulurlar.

Gerçek: Bazı insanlar aşırı mani ve depresyon epizotları arasında gidip gelirler ancak çoğu manikten daha çok depresiftir. Mani hafif düzeyde olabilir ve fark edilemez. Bipolar bozukluğu olan insanlarda da uzun süre semptomlar görülmeyebilir.

Söylenti: Bipolar bozukluk sadece duygu durumunu etkiler.

Gerçek: Bipolar bozukluk enerji seviyenizi, karar vermenizi, hafızanızı, konsantrasyonunuzu, iştahınızı, uyku durumunuzu, cinsel dürtünüzü ve kendinize saygınızı da etkiler. Ayrıca; bipolar bozukluk huzursuzluk, madde kullanımı, diyabet, kalp hastalığı, Migren ve yüksek kan basıncı gibi sağlık problemleriyle de bağlantılıdır.

Söylenti: Bipolar bozukluğu kontrol etmek için ilaç alımının dışında hiçbir şey yapamazsınız.

Gerçek: İlaç bipolar bozukluk tedavisinin temeliyken, tedavi ve kendi kendine yardım stratejileri de önemli roller oynar. Semptomlarınızı kontrol etmenize düzenli şekilde egzersiz yaparak, yeterince uyuyarak, doğru besinler tüketerek, duygu durumunuzu izleyerek, stresi minimum seviyede tutarak ve etrafınızda destek veren insanların bulunmasını sağlayarak yardımcı olabilirsiniz.

Bipolar Bozukluğun Belirtileri ve Semptomları

Bipolar bozukluk farklı insanlarda çok farklı görülebilir. Semptomlar yapılarına, şiddetlerine ve görülme sıklıklarına göre değişkenlik gösterebilirler.

Bazı insanlar hem mani hem de depresyona daha fazla eğilimliyken, diğerleri iki epizot türü arasında eşit ölçüde değişirler.

Bazılarında sık sık tekrarlanan duygu durum aksamaları görülürken, diğerlerinin yaşamında kısa bir süre görülür.

Bipolar bozuklukta dört tip duygu durum epizotu bulunmaktadır; mani, hipomani, depresyon ve karışık epizotlar. Her tür bipolar bozukluk duygu durum epizotu özel semptomlara sahiptir.

Mani belirtileri ve semptomları

Bipolar bozukluğun manik fazında abartılı enerji hissi, yaratıcılık ve coşku yaygındır. Manik epizota sahip insanlar genellikle çok konuşur, çok az yürür ve hiperaktiftir. Ayrıca kendilerini çok güçlü, yenilmez ve kaderinde mükemmellik olan insanlar olarak hissederler.

Ancak; mani hisleri ilk başta iyiyken, kontrolden çıkma eğilimindedir.

İnsanlar manik epizot sırasında genellikle düşünmeden davranırlar: örneğin; birikimlerini kumarda kaybetmek, uygunsuz cinsel aktiviteye girme veya saçma iş yatırımları yapma.

Diğerleri onların planları desteklemediğinde ve davranışlarını eleştirerek suçladıklarında kızabilir, asabileşebilir ve agresifleşebilirler. Bazı insanlar kuruntulu hale gelebilir veya sesler duymaya başlar.

Hipomani Semptomları

Hipomani, maninin daha az ciddi bir formudur. Hipomanik durumdaki insanlar çok sevinçli, enerjik ve verimli hisseder ancak, yaşamlarına gün be gün devam eder ve gerçeklikle aradaki bağı kaybetmezler.

Diğerlerine kıyasla, hipomanili insanlar sadece aşırı derecede iyi duygu durumuna sahipse görülebilir. Bununla birlikte; hipomani zararlı ilişkiler, kariyer ve saygınlık gibi kötü kararlara neden olabilir.

Ayrıca; hipomani genellikle tam gelişmiş maniyi artırır veya büyük bir depresif epizotu takip eder.

Maninin yaygın belirtileri ve semptomları aşağıda verilenleri içermektedir:

  • Aşırı düzeyde “iyi” ve iyimser VEYA aşırı düzeyde asabi hissetme
  • Birinin kabiliyetleri veya güçleri hakkında gerçek olmayan, gösterişli inanışlar
  • Çok az uyuma ancak aşırı derecede enerjik hissetme
  • Diğerlerinin takip edemeyeceği kadar hızlı konuşma
  • Yarış düşüncesi; hemen bir fikirden diğerine atlama
  • Yüksek derece çeldirilebilme, konsantre olamama
  • Yanlış karar alma ve düşüncesizlik
  • Sonuçlarını düşünmeden dikkatsizce hareket etme
  • Hezeyanlar ve halüsinasyonlar (ciddi vakalarda)

Bipolar Depresyonun Belirtileri ve Semptomları

Geçmişte, bipolar depresyon düzenli depresyonla aynı grupta toplanmıştır. Ancak, ilerleyen zamanda araştırmacı özellikle tedavi önerildiğinde ikisi arasında önemli farklılıklar bulunduğunu belirtmiştir.

Bipolar depresyonu olan çoğu insana antidepresanlar yardım edememektedir.

Aslında; mani veya hipomaniyi tetikleyerek, duygu durumları arasında hızlı döngülere neden olarak veya diğer duygu durum sabitleme ilaçlarıyla etkileşime girerek antidepresanların bipolar bozukluğun kötüye gitmesine yol açma riski bulunmaktadır.

Çoğu benzerliğe rağmen belirli semptomlar bipolar depresyonda düzenli depresyondan daha yaygındır. Örneğin; bipolar depresyonun agresiflik, suçluluk, öngörülemez duygu durum değişimleri ve tedirginlik hislerini içerme ihtimali daha yüksektir.

Bipolar depresyona sahip insanlar da yavaş hareket etme ve konuşma, az uyuma ve kilo alma eğilimindedir.

Ayrıca; gerçekle bağlarını kaybettikleri bir durum olan psikotik depresyonun gelişme ve iş fonksiyonlarında ve sosyal fonksiyonlarda büyük yetersizlikler yaşama ihtimalleri çok yüksektir.

Bipolar depresyonun yaygın semptomları aşağıda verilmektedir:

  • Umutsuz, üzgün veya boş hissetme.
  • Asabiyet
  • Mutlu olamama
  • Yorgunluk veya enerji kaybı
  • Fiziksel ve zihinsel uyuşukluk
  • İştah ve kilo değişiklikleri
  • Uyku problemleri
  • Konsantrasyon ve Hafıza problemleri
  • Aciz veya suçlu hissetme
  • Ölüm veya intihar düşünceleri

Karışık epizotun belirtileri ve semptomları

Bipolar bozukluğun karışık epizotu, mani veya hipomani ve depresyon semptomları özelliği taşır. Karışık epizotun yaygın belirtileri gerginlik, asabiyet, huzursuzluk, insomni, dikkat dağınıklığı ve yarış düşünceleri ile birleşmiş depresyondur. Bu yüksek enerji ve düşük duygu durumu kombinasyonu özellikle intihar açısından yüksek risk taşır.

Bipolar bozukluğun farklı yönleri

  • Bipolar I Bozukluk (mani veya karışık epizot) – En az bir manik epizot veya karışık epizot ile karakterize edilen hastalığın klasik manik depresif formu. Genellikle (her zaman değil) Bipolar I Bozukluk en az bir depresyon epizotu içerir.
  • Bipolar II Bozukluk (hipomani ve depresyon) – Bipolar II bozuklukta, kişi tam gelişmiş manik epizotlar yaşamaz. Bunun yerine, hastalık hipomani ve ciddi depresyon epizotlarını içerir.
  • Siklotimi (hipomani ve hafif düzeyde depresyon) – Siklotimi bipolar bozukluğun hafif düzeyde bir formudur. Döngüsel duygu durum değişimlerinden oluşur. Bununla birlikte, semptomlar tam gelişmiş mani veya depresyondan daha az ciddidir.

Bipolar Bozukluğun Tedavisi

Kendinizde veya bir başkasında bipolar depresyon semptomlarını görürseniz, yardım almak için beklemeyin. Problemi göz ardı etme bu durumu ortadan kaldırmayacaktır; hatta kötüleştirecektir.

Tedavi edilmemiş bipolar bozuklukla yaşamak, kariyerinizden ilişkilerinize ve sağlığınıza kadar her şeyde probleme yol açabilir.

Problemi en kısa sürede teşhis etme ve tedaviye başlama bu komplikasyonların önlenmesine yardımcı olabilir.

Manik olduğunuzda yaşadığınız hissi sevdiğinizden tedavi olmada isteksizseniz, enerji ve mutluluğun bir bedeli olduğunu hatırlayın. Mani ve hipomani genellikle sizi ve etrafınızdaki insanları inciterek yıkıcı hale gelir.

Bipolar Bozukluk Tedavisinin Temel Öğeleri

  • Bipolar bozukluk uzun süreli tedavi gerektirir. Bipolar bozukluk kronik, tekrarlayan bir hastalık olduğundan iyi hissetseniz bile tedaviye devam etmeniz önemlidir. Bipolar bozukluğu olan çoğu insanın yeni epizotları önlemek için ve semptomsuz kalması için ilaca ihtiyacı vardır.
  • İlaç dışında birçok tedavi vardır. Bipolar bozukluk semptomlarını tamamen kontrol altına almak için sadece ilaç genellikle yeterli değildir. Bipolar bozukluk için en etkili tedavi stratejisi ilaç, tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri ve sosyal destek kombinasyonudur.
  • En iyi seçim deneyimli bir psikiyatristle çalışmaktır. Bipolar bozukluk kompleks bir durumdur. Teşhis karmaşık olabilir ve tedavi genellikle zordur. Güvenlilik nedenlerinden dolayı ilaç tedavisi yakından izlenmelidir. Bipolar bozukluk tedavisinde uzman bir Psikiyatrist bu ayrıntıları izlemede size yardımcı olabilir.

Bipolar Bozukluk İçin Kendi Kendine Yardım

Bipolar bozuklukla ilgilenme her zaman kolay değildir ve hayatınız tüketmeniz gerekmez. Ancak, bipolar bozukluğu başarılı şekilde yönetmek için bazı önemli seçimler yapmanız gerekir. Yaşam tarzınız ve günlük alışkanlıklarınız duygu durumunuzu önemli ölçüde etkiler. Kendi kendinize yardım yolları için aşağıdaki hususları okuyun:

  • Eğitim alın. Bipolar bozukluklar ilgili öğrenebildiğiniz kadar çok şey öğrenin. Ne kadar çok bilirseniz, kendinize o kadar çok yardımcı olacaksınız.
  • Stresi kontrol altında tutun. Yüksek Stres durumlarından kaçının, sağlıklı iş-yaşam dengesini koruyun ve ilaç, yoga veya derin nefes alma gibi rahatlama tekniklerini deneyin.
  • Destek isteyin. Çevrenizde yardım ve cesaret isteyecek insanların bulunması önemlidir. Bir destek grubuna katılmayı veya güvendiğiniz bir arkadaşınızla konuşmayı deneyin.
  • Sağlıklı seçimler yapın. Sağlıklı uyuma, yemek yeme ve egzersiz alışkanlıkları duygu durumunuzu sabitlemenize yardımcı olabilir. Düzenli bir uyku planı sağlama özellikle önemlidir.
  • Duygu durumlarınızı izleyin. Semptomlarınızı ve kontrol dışındaki duygu durum değişiklikleri belirtilerinizi izlerin; böylece problemi başlamadan sonlandırabilirsiniz.

Bipolar Bozukluk ve İntihar

Bipolar bozukluğun depresif fazı genellikle çok ciddidir ve intihar büyük bir risk faktörüdür. Aslında, bipolar bozukluktan şikayetçi insanların düzenli depresyondan şikayetçi insanlara göre intihar girişimi ihtimali daha yüksektir. Bununla birlikte, intihar girişimleri daha çok ölüm eğilimindedir.

Sık görülen depresif epizotlara, karışık epizotlara, alkol veya ilaç kullanımı öyküsüne, ailesinde intihar öyküsüne veya erken hastalık başlangıcına sahip bipolar bozukluğu olan insanlarda intihar riski daha yüksektir.

İntiharın uyarı belirtileri aşağıdaki hususları içerir:

  • Ölüm, kendi kendine zarar verme veya intihar hakkında konuşma
  • Umutsuz veya aciz hissetme
  • Değersiz veya başkalarına yük gibi hissetme
  • “Ölme isteği” varmış gibi dikkatsizce hareket etme
  • İşleri sıra koyma veya elveda deme
  • İntihar girişimde kullanılabilen silahları veya hapları araştırma

Bipolar Bozukluk Nedenleri ve Tetikleyicileri

Bipolar bozukluğun tek bir nedeni yoktur. Belirli insanların genetik olarak bipolar bozukluğa eğilimli olduğu görülmektedir. Kalıtsal vulnerabiliteye sahip herkeste bu hastalıkta gelişmez; bu durum, sadece genlerin neden olmadığını gösterir.

Bazı beyin görüntüleme çalışmaları, bipolar bozukluğu olan insanların beyinlerinde fiziksel değişiklikler göstermiştir.

Diğer araştırmalar; nörotransmitter dengesizlikler, anormal tiroid fonksiyonu, günlük ritim bozuklukları ve yüksek seviyede stres hormon kortizolü belirtmiştir.

Dış çevre ve psikolojik faktörlerin de, bipolar bozukluğun gelişiminde yer aldığına inanılmaktadır. Bu dış faktörler tetikleyiciler olarak adlandırılır. Tetikleyiciler, yeni mani veya depresyon epizotlarını tetikleyebilir veya tüm semptomları kötüleştirebilir. Bununla birlikte, belli bir tetikleyici olmadan birçok bipolar bozukluk epizotu meydana gelir.

  • Stres – Stresli yaşam olayları, genetik vulnerabiliteye sahip kişilerde bipolar bozukluğu tetikleyebilir. Bu olaylar evlenme, koleje gitme, sevdiğin birini kaybetme, kovulma veya taşınma gibi iyi veya kötü etkili veya ani değişiklikler içerme eğilimindedir.
  • Madde Kullanımı – Madde kullanımı bipolar bozukluğa neden olmazken, bir epizot kazandırabilir ve hastalık sürecini kötüleştirebilir. Alkol ve trankilizanlar depresyonu tetikleyebilirken; Kokain, Ekstazi ve amfetamin gibi ilaçlar maniyi tetikleyebilir.
  • İlaç – Özellikle antidepresanlar ilaçlar olmak üzere belirli ilaçlar maniyi tetikleyebilir. Maniye yol açabilen diğer ilaçlar reçetesiz soğuk ilaç, iştah bastırıcılar, kafein, kortikosteroidler ve tiroid ilaçlarını içerir.
  • Mevsimsel Değişiklikler – Mani ve depresyon epizotları genellikle mevsimsel bir yapıyı takip eder. Manik epizotlar yaz boyunca ve depresif epizotlar sonbahar, kış ve ilkbahar boyunca daha yaygındır.
  • Uyku Yoksunluğu – Birkaç saat bile olsa çok az bir süre dinlenmenin atlanması gibi uyku kaybı mani epizotunu tetikleyebilir.

Источник: https://www.cevapsepeti.com/bipolar-bozukluk-belirtileri-ve-tedavisi/

Bipolar Olabilir misiniz? Bipolar Bozukluk Belirtileri Nelerdir? – APPVICE

İyileşmeyen Depresyonun Nedeni Bipolar Bozukluk Olabilir

Bipolar bozukluk (diğer adıyla “manik depresif”), yüksekten alçağa ve  alçaktan yükseğe doğru aşırı değişen ruh halini gösteren bir psikolojij hastalıktır. Bipolar bozukluk belirtileri, yükselişte mani ataklarını, düşüşte ise depresyon ataklarını ifade eder. Ruh hali değişikliği birbirine karışabilir. Bu nedenle aynı zamanda hem mutlu hem depresif hissedilebilir. 

Bipolar bozukluk nadir görülen bir psikolojik rahatsızlık değildir. 2005 yılında yapılan bir araştırmada, ABD nüfusunun yüzde 2.6’sının – 5 milyondan fazla insanın- bir tür bipolar bozuklukla yaşadığı saptanmıştır.

Bipolar bozukluk belirtileri, gençliğin geç dönemlerinde ya da erken yetişkinlikte görülmeye ortaya çıkmaya başlar; ancak çocuklarda da görülebilir.

Nedeni belirsiz olmakla birlikte, kadınlar için bipolar tanısı almak erkeklere oranla daha kolaydır.

Bipolar bozukluk tanısı koymak zor olabilir, ancak bakabileceğiniz uyarı işaretleri ya da belirtileri vardır.

Bipolar Bozukluk Testi

Psikolojik rahatsızlıklar konusunda kendi kendine teşhis koymak mümkün değildir, ancak bazı testleri yaparak hastalık belirtilerinin olup olmadığı tespit edilebilir. Siz de aşağıdaki bipolar belirtilerine sahip olup olmadığını kontrol edebilirsiniz. Eğer bu belirtilerin büyük bir kısmı sizde de varsa, zaman kaybetmeden uzman bir psikologtan danışmanlık almanız gerekebilir.

Bipolar Bozukluk Belirtileri Nelerdir?

Bipolar bozukluğun belirtileri ve semptomları değişkendir. Bu semptomların bir çoğu farklı nedenlerle de ortaya çıkabilir ya da farklı hastalıklardan kaynaklanabilir. Bu nedenle durumun teşhis edilmesi zordur.

Bipolar bozukluğun uyarı işaretleri genellikle mani için olanlar ve depresyon için olanlar olarak ayrılabilir.

Manik Depresyon Belirtileri Nelerdir? 

Mani diğer semptomlara da neden olabileceği gibi, bipolar bozukluğun bu evresinin yedi önemli belirtisi vardır:

  • Uzun süre boyunca aşırı mutlu veya “yükselişte” hissetmek,
  • Uyku ihtiyacının azalması,
  • Düşüncelerle yarışır gibi çok hızlı konuşmak,
  • Son derece huzursuz veya fevri hissetmek,
  • Dikkatin kolayca dağılması,
  • Yeteneklerine aşırı güvenme,
  • Dürtüsel cinsel ilişkiye girme, birikimler ile kumar oynama veya büyük harcamalar yapmak gibi riskli davranışlarda bulunmak.

Depresyon Belirtileri Nelerdir?

Mani gibi depresyon da başka semptomlara neden olmakla burada bipolar bozukluktan kaynaklanan 7 temel depresyon belirtisi verilmektedir:

  • Uzun süreler boyunca üzgün ya da umutsuz hissetmek,
  • Arkadaşlardan ve aileden uzaklaşmak,
  • Önceden keyif aldığınız aktivitelere karşı ilgisizlik,
  • İştahta önemli değişiklik,
  • Şiddetli yorgunluk veya enerji eksikliği hissi,
  • Bellek, konsantrasyon ve karar verme ile ilgili problemler,
  • İntihar hakkında düşünmek ya da teşebbüs etmek, ölüm konusu ile meşgul olmak.

İntiharı Önleme

Birisinin kendine veya başka bir kişiye zarar vereceğini düşünüyorsanız:

  • Hemen 112’yi arayın,
  • Kişiyi yardım gelene kadar yalnız bırakmayın,
  • Kendine ve çevresine zarar verebilecek kesici, delici ve silah gibi eşyaları uzaklaştırmaya çalışın,
  • Durumu kızıştıracak yorumlar yapmadan sadece dinlemede kalın.

Bipolar Bozukluk Nedenleri

Bipolar bozukluk nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte genetik nedenlerle ortaya çıkması yüksek ihtimaldir. Tetikleyici bir çok etken de bipolar nedenlerinden kabul edilebilir.

Bipolar Bozukluk Tipleri ve Semptomları

En yaygın 4 bipolar bozukluk tipi vardır, ancak bu tiplerden ikisi sıklıkla teşhis edilir.

Bipolar I Nedir?

Bu klasik bipolar bozukluk formu “manik depresyon” olarak adlandırılırdı. Bipolar I’de manik safhalar açıktır. Kişinin davranışı ve ruh halleri aşırıdır ve bu davranışları kontrolden çıkana kadar hızla yükselir. Tedavi edilmediği takdirde kişinin acil servise gitmesi gerekebilir.

Bir kişinin bipolar I olması için, manik atakları olması gerekir. Yaşanan durumun manik atak olması için;

  • Kişinin genel davranışından farklı olan ruh halleri veya davranışlar görülür.
  • Günün çoğunda, atak sırasında hemen hemen her gün görülür.
  • En az bir hafta sürer ya da kişinin hastane bakımına ihtiyacı olacak kadar aşırı hal alır.

Bipolar hastası kişilerde tipik olarak depresif ataklar da vardır. Yine de bipolar I tanısı koymak için depresif bir atak gerekmemektedir.

Bipolar II Nedir?

Bipolar II’nin , bipolar I’den daha yaygın olduğu kabul edilir. Ayrıca depresif belirtiler içerir, ancak manik belirtileri çok daha az şiddetlidir ve bu belirtiler hipomanik belirtiler olarak adlandırılır. Hipomani tedavi edilmezse  kötüleşir ve kişi ciddi şekilde manik olabilir veya depresyona girebilir.

Bipolar II’de insanların durumu kendi başlarına görmeleri daha zordur. Çoğu zaman kişiyi yardım almak için teşvik etme işi arkadaşlara ya da sevdiklerine kalır.

Nadir Bipolar Bozukluk Tipleri

Bipolar I ve II’den daha az görülen iki tip bozukluk vardır.

Siklotimik bozukluk duygudurum değişimlerini ve bipolar I ve II’ye benzer kaymaları içerir, ancak nöbetler genellikle  daha az dramatiktir.

Siklotimik bozukluğu olan bir kişi- zor olsa da- genellikle ilaçsız olarak normal hayatına devam edebilir. Zamanla, bir kişinin ruh hali değişimleri bipolar I veya II’nin teşhisine dönüşebilir.

Aksi belirtilmedikçe bipolar bozukluk sadece bipolar belirtileri gösteren bir kişi için genel bir kategoridir. Bu belirtiler türün tanısı koymak için yeterli değildir.

Bipolar Bozukluk Tanı ve Tedavisi

Bipolar bozukluk tanısı zor olsa da, teşhis edildikten sonra tedavisi mümkündür.

Bipolar Bozukluk Tanısı

Şiddetli mani olmadıkça, bipolar bozukluğun belirtilerini tespit etmek zor olabilir. Hipomaniye sahip insanlar normalden daha özgüvenli ve fikirlerle dolu ve daha az uyuyarak daha fazla enerji hissedebilirler. Bunlar kimse tarafından şikayet edilen şeyler değildir.

Bipolar Bozukluk Tedavisi

Doktorunuz, tanı konduğunda sizin için en uygun tedavi programına karar verecektir. Bipolar tedavisinde;

  • İlaç
  • Davranış terapisi
  • Madde kötüye kullanımı tedavisi
  • Elektrokonvülsif tedavi gibi yöntemler kullanılabilir.

Tedavinizi genellikle lisanslı bir psikiyatrist yönlendirir.  

Bipolar bozukluk tedavisi ne kadar sürer?

Tedavi süresi uzman doktorun belirlediği ilaç kullanım ve terapi süresini içine alır. Ayrıca tedavi sürecinize sosyal hizmet uzmanı ve psikolog yardımını da katabilirsiniz.

Bipolar Bozukluk Testi Sonucunuza Göre Doktorunuzla Konuşun

Sizin veya sevdiğiniz birinin bipolar bozukluk işaretleri gösterdiğini veya semptomları olduğunu düşünüyorsanız, ilk adımınız doktorunuzla konuşmak olmalı.

Bu teşhisi sadece eğitimli bir tıp uzmanı yapabilir ve uygun tedavi almak için en önemlisi doğru tanının konulmasıdır. İlaçlar, terapi ya da diğer tedavi seçenekleri ile semptomlar kontrol altında tutulabilir.

Bu şekilde sağlıklı bir hayat sürdürebilirsiniz.

Benzer şekilde bipolar çocuklar ve ergenler, yeteneklerini duruma göre abartabilirler. Yeteneklerinin ötesine geçen projeler için ayrıntılı ve gerçekçi olmayan planlara başlayabilirler. Bu çocuklar, yaşının gelişimsel seviyesine uygun olmayan cinsel ilişkilere de aniden başlayabilir (çocuğun cinsel olarak istismar edilmediğini veya müstehcen materyallere maruz kalmadığını varsayarak)

Bu makale Appvice Psikoloji Otoriteleri tarafından bilimsel verilere dayalı olarak incelenmiş ve onaylanmıştır.

ortalama puan: 4,50 , 12 oy

Источник: https://getappvice.com/tr/bipolar-olabilir-misiniz-bipolar-bozukluk-belirtileri-nelerdir/

Bipolar bozukluk ve depresyon arasındaki fark nedir?

İyileşmeyen Depresyonun Nedeni Bipolar Bozukluk Olabilir

Bipolar bozukluk ve depresyon, benzer özellikleri paylaşan ancak ayrı tıbbi durumlar olan akıl sağlığı durumlarıdır.

İki uçlu bozukluk ya da şiddetli depresyon tanısı zordur ve zaman alabilir. Bununla birlikte, her iki koşulun etkili yönetimi mümkündür.

Bipolar bozukluk: Nedenleri ve semptomları

Bipolar bozukluk, duygudurumda ciddi değişiklikleri içeren ciddi bir durumdur.

Bilim adamlarının bipolar bozukluğa neyin sebep olduğuna dair net bir fikri yoktur. Bir dizi faktör mümkündür.

Genetik mirasın güçlü bir modeli vardır, bu da ailelerde çalışabileceği anlamına gelir. Kanıtlar ayrıca beyindeki iki kimyasalın, serotonin ve norepinefrinin bipolar olan kişilerde düzensizleştiğini göstermektedir.

İnsanlar genellikle ergenler ve 30’ları arasında bipolar bozukluk geliştirir. Durum genellikle ömür boyu sürer.

Bipolar bozukluğu olan kişiler için, depresyon ve mani atakları birinden diğerine geçme eğilimindedir.

Bu rahatsızlığı olan bir kişi, ciddi şekilde aşağı hissetme atakları yaşayabilir ve bunu son derece yüksek hissetme bölümleri izleyebilir. Hastalık bölümleri genellikle semptomların ortadan kalktığı dönemlere ayrılır.

Bipolar bozukluğu olan çoğu kişi genellikle ya depresyon belirtileri ya da mani semptomları yaşar. Bununla birlikte, bazı insanlar depresyon ve mani semptomlarının aynı zamanda meydana geldiği “karışık” epizodlar yaşayabilir.

Bir manik atak genellikle en az 7 gün sürer. Kişinin semptomları çok şiddetli ise hastaneye gitmek zorunda kaldıklarında bu durum daha kısa olabilir.

Bu belirtiler şunlardır:

  • Yüksek ruh hali
  • Yüksek enerji, daha fazla hedef odaklı aktivite
  • Yüksek özgüven
  • Azaltılmış uyku
  • Her zamankinden daha çok konuşmak
  • Hızlı konuşma akışı ve yarış düşünceleri
  • Kolayca dikkati dağılan
  • Tetchy, irritabl
  • Sonuçları düşünmeden zeli bir risk almak için dürtü

Bazı insanlar da manik ya da depresif dönem sırasında psikoz yaşayabilir. Psikoz garip, sanrısal fikirlere veya bazen halüsinasyonlara sahip olmak anlamına gelir.

Bir manik dönemde bu manik belirtilerin daha hafif bir formu olabilir. Bu hipomani olarak bilinir.

Bipolar bozukluğun depresif atakları sırasında, bir kişi majör depresyona benzer şiddetli bir depresyon formu yaşayabilir.

Depresyon: Nedenleri ve belirtileri

Kalıcı depresyonun bilinen bir nedeni yoktur. Bipolar bozuklukta olduğu gibi depresyonun da kalıtsal faktörleri vardır. İkizlerin, örneğin, birlikte duruma sahip olma olasılığı daha yüksektir.

Depresyonun iki temel belirtisi şunlardır:

  • Günün çoğu için çok aşağı veya alçak hissetmek
  • Günün çoğunda bir şeylerin ilgisini veya zeini kaybetmek

Diğer depresyon belirtileri arasında şunlar olabilir:

  • Umutsuz hissetmek
  • Suçluluk, değersizlik veya çaresizlik ile ilgili uygunsuz duygular
  • Enerji kaybı
  • Şeylere konsantre olma veya karar verme zorluğu
  • Uyuma, uyuma veya sabah erken uyanma güçlüğü
  • İştah kaybı, kilo kaybı
  • İntihar düşünceleri veya girişimleri
  • Huzursuzluk ve sinirlilik
  • Yavaşlatılmış hareketler ve konuşma

Yaşam olayları şiddetli depresyonu tetikleyebilir. Bipolar bozukluktan farklı olarak, depresyon genellikle zamanla düzelir.

Teşhis

Doktorlar iki tür bipolar bozukluğu sınıflandırır:

  • Bipolar I Bozukluk: Kişinin en az 7 gün süren en az bir tane büyük ölçüde yıkıcı manik atak geçirmesi veya kişinin hastaneye gitmesi gereken kadar şiddetli olması.
  • Bipolar II bozukluğu: Kişi majör depresif ataklar yaşar, mani daha az yıkıcıdır. Kişinin en az bir hipomani atağı vardır, fakat bipolar I’in tam manisi değildir.

Diğer formlar, özellikler açıkça bipolar I veya II olmadığı zaman, “belirtilmemiş” bozukluğu içerir.

Cyclothymic bozukluğu daha az şiddetli olan ve daha az süren hipomani ve depresyon gösterir. Siklotimik bozukluğu olan bazı kişiler aynı zamanda mani ve depresif belirtiler gösterirler. Semptomlar bir doktorun dikkatinden kaçınmak için yeterince hafif olabilir. Sonuç olarak, teşhis tamamen gözden kaçırılabilir.

Bu durum için tıbbi test yoktur. Bipolar bozukluğu teşhis etmek için, doktor, birey ve etrafındaki kişiler tarafından tanımlanan semptomların gözlem ve değerlendirilmesine dayanır.

Aynı şey depresyon için de geçerlidir. Doktorlar, bipolar bozukluk veya ciddi veya “majör” depresyonu olup olmadığına karar vermek için kişinin semptomlarının “geçmişini” alacaklardır. Bu durum ayrıca klinik depresyon ve unipolar depresyon olarak da bilinir.

Bir doktorun “majör” depresyonu teşhis etmesi için, kişi neredeyse her gün en az 2 hafta boyunca uygun semptomları yaşamalıdır. Semptomlar düşük ruh halini ve ilgi kaybını içermeli, artı yukarıda listelenen diğer özelliklerin en az beşini içermelidir. Tek kutuplu depresyonu olan insanlar mani yaşamazlar.

Bipolar bozukluğu majör depresyondan ayıran temel farklılıklar şunlardır:

  • Bipolar bozukluğu olan kişilerin en az bir manik ya da hipomanik bölüm olması gerekir.
  • Majör depresyonlu insanlar çok yüksek hisler yaşamazlar.

Bipolar bozukluğun teşhis edilmesi her zaman kolay değildir. İnsanlar ilk kez bir “yüksek” olduklarında değil de, bir depresif dönem geçirdiklerinde doktorlarına gidebilirler.

Bir doktorun kesin bir teşhis yapması biraz zaman alabilir. Kişi, bipolar bozukluk tanısı konmadan önce birkaç ay hatta yıllar boyunca doktorları tarafından görülebilir.

Bazı durumlarda, şiddetli mani olan kişiler tehli davranış nedeniyle hastaneye yatırılabilir. Bir doktor bu noktada bipolar bozukluğu teşhis edebilir.

Depresyon ve bipolar bozukluk kolayca karışabilir.Tanı koymadan önce, doktorun anksiyete, madde kötüye kullanımı ve tiroid hastalığı gibi diğer zihinsel ve tıbbi durumları dışlaması gerekir.

Bipolar bozukluk ve depresyon arasındaki bir başka fark, doktorların koşulları nasıl tedavi ettiğidir.

tedavi

Hem bipolar bozukluk hem de depresyon için tedaviler ilaç ve konuşma terapilerini içerir.

Konuşma, psikolojik terapiler veya psikoterapiler, danışmanlara veya diğer sağlık profesyonellerine bire bir veya grup halinde konuşmayı içerir. Yardım isteyen bir kişi, düşünme kalıplarına yardımcı olan bilişsel-davranışçı terapi (CBT) dahil bir dizi seçenek arasından seçim yapabilir.

Lityum, bipolar bozukluğun tedavisinde kullanılan bir ilaçtır, ancak genellikle majör depresyon tedavisinde kullanılmaz. Aynı şey, bipolar bozukluk için kullanılan diğer duygudurum düzenleyicileri için de geçerlidir. Bu ilaçlar karbamazepin, lamotrijin ve valproat içerir.

Majör depresyona sahip kişilerde, seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) olarak bilinen ilaçlar reçete edilebilir. İnsanlar genellikle konuşma terapilerinin yanında bunları alırlar.

Bipolar bozukluğu olan kişiler genellikle yaşam için yardım ve desteğe ihtiyaç duyacaktır. Majör depresyonu olanlar için, destek uzun vadede olabilir.

yönetim

Bipolar bozukluk veya depresyonun erken teşhisi, günlük yaşamın iyileştirilmesi için en iyi umudu sunar.

Durumun iyi tıbbi yönetimi, en kötü etkilerin azaltılmasına yardımcı olur ve daha geniş desteğe erişim sağlar. Doktorlar ve diğer sağlık uzmanları sadece semptomları değil, “psikososyal” etkilerini tedavi etmede yardımcı olmalıdırlar.

Bu, bu koşuldaki kişilere grup terapilerine ulaşmalarına yardımcı olmaları veya iş yerlerinde yardım almalarına yardımcı olabilecekleri anlamına gelir.

Bazı insanlar, aynı durumla karşılaşan başkalarıyla birlikte bir destek grubuna katılmanın çok yardımcı ve destekleyici olduğunu düşünmektedir. Diğerleri bu grupları, bu tür akıl sağlığı bozukluklarının neden olduğu bazı izolasyon etkilerini azaltmaya yardımcı olmaktadır.

Ruh sağlığının zorlukları da, kişinin durumuyla yakın olan insanları etkileyebilir. Çok depresif bir insanla yaşamanın veya manik davranışların sonuçlarını yönetmenin zorlukları çok zor olabilir. Bazen, önce tıbbi yardım arayan aile üyeleridir.

Ruhsal sağlık durumu olan bir kişinin günlük hayatı üzerindeki etkileri son derece bireyseldir. Herkes kendi yaşamında ve ilişkilerinde değişiklikler aynı şekilde yaşar.

Bazı insanlar durumlarının olumlu etkilerini yaşayabilir ve şiddetli akıl hastalığı, başarısızlık veya elde edilememe anlamına gelmez.

Hipomani sırasında, örneğin, yüksek enerji, yaratıcılık ve güven, bazı insanların çok yararlı bulabileceği belirtilerdir.

Источник: https://trmedbook.com/bipolar-bozukluk-ve-depresyon-arasindaki-fark-nedir/

Bipolar bozukluk atakları, tamamen iyileşebilir!

İyileşmeyen Depresyonun Nedeni Bipolar Bozukluk Olabilir

“Manik depresif hastalık” ve “İki uçlu mizaç bozukluğu” olarak bilinen bipolar bozukluk, bireylerde; “mani-hipomani”, “depresyon” ve “karma” olmak üzere çeşitli dönemleri kapsayan duygu durum atakları halinde görülüyor.

Bipolar bozukluk hakkında doğru bilinen yanlışlara dikkat çeken Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, hastalık sürecinde bilinenin aksine, sürekli ruh hali değişikliği yaşanmadığını, bipolar bozukluk hastalarının atak dönemleri dışında sağlıklı olduklarını ve evlenerek, doktor kontrolünde gebe kalabileceklerini vurguladı.

Üsküdar Üniversitesi NP Feneryolu Tıp Merkezi’nden Psikiyatri Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, bipolar bozukluk hakkında önemli bilgiler verdi.

“Bipolar bozukluk; manik depresif hastalık, iki uçlu mizaç bozukluğu olarak da bilinen önemli bir psikiyatrik bozukluktur. ‘Mani/Hipomani’, ‘Depresyon’ ve ‘Karma’ gibi çeşitli dönemleri kapsayan duygu durum atakları ile karakterizedir” diyen Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı,

“Bu dönemleri tanımlayacak olursak, depresyon; çökkünlük, mutsuzluk, hayattan keyif alamama, değersizlik düşünceleri, karamsarlık, konsantrasyon güçlüğü, halsizlik, vücut ağrıları, uyku, iştah değişiklikleri, intihar düşünceleri gibi belirtileri kapsarken; mani/hipomani ise taşkınlık, öz güvende abartılı artış, sinirlilik, konuşmada artış, fikir uçuşmaları, dikkatin çabuk dağılması, aşırı hareketlilik, çok para harcama, uygunsuz davranışlar, kolay risk alma, uyuyamama, yemek yeme ihtiyacında azalma, kavgacılık gibi işlevselliği belirgin bozan atak dönemleridir. Depresyon ve mani belirtilerinin bazılarının bir arada olmasına da ‘karma dönem’ denir. Hastalık ataklarla seyreder, atakların süresi ve şiddeti kişiden kişiye ya da yıllar içinde değişebilir. Ataklar çoğunlukla tamamen iyileşir; fakat bazı kişilerde kalıntı belirtiler denilen bazı semptomlar devam edebilir” şeklinde konuştu.

Bipolar bozuklukta doğru bilinen yanlışlar

Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, “Bipolar Bozukluk ile ilgili bazı doğru bilinen yanlışları düzeltmekte fayda var” diyerek, şunları söyledi:

“Hastalık sürekli ruh hali değişikliği gibi algılanmakta ya da çeşitli davranış sorunları yaşayan kişiler bipolar olarak isimlendirilmektedir. Bu tamamen yanlıştır, bipolar bir kişilik özelliği ya da davranış sorunları değildir, sanılanın aksine tedavi edilmesi gereken atak dönemleri dışında sağlıklıdırlar.

Bunun dışında evlenemezler, çocuk sahibi olamazlar, çalışamazlar gibi damgalayıcı yanlış inanışlar da vardır, evlenme olgunluğuna erişen her birey gibi evlenebilirler, uyku düzenini bozan vardiyalı nöbetli işler dışında (atakların tetiklenmemesi için uyku düzeni önemli olduğundan) çalışabilirler, doktor kontrolünde gebe kalabilirler.”

Ataklar, stresli dönemlerde tetikleniyor

Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, “Ataklar belli mevsimlerde; özellikle bahar ayları, askerlik gibi stresli dönemlerde, lohusalık gibi özel durumlarda tetiklenebilir. Hastalığın oluşmasında; genetik yatkınlıklar, beyinde biyolojik maddelerde değişiklikler, stres ve travmalar etkili olabilmektedir” diyerek, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Hastalık sıklıkla 20 li yaşlarda başlar. Genel olarak görülme sıklığı %1-2 civarındadır. Kadın ve erkekte bu sıklık benzerdir. Birinci derece akrabalarında hastalık olan kişilerde bu oran yaklaşık %8-9 lara çıkabilmektedir. Hastalıkta genetik yatkınlık çok önemlidir fakat fakat direkt genetik geçişten bahsedemeyiz.

Özellikle çocuk ve ergenlik yaşlarda başlayan bipolar bozuklukta genetik yatkınlık daha da ön plana çıkmaktadır. Başlangıç yaşı 7-8’lere inebilmektedir. Bu yaşlarda tanı koyulması daha güçtür ve başka hastalık ya da durumlarla sıkça karışabilmektedir. Hastalık her yaşta 60 yaş üstü gibi ileri yaşlarda da başlayabilmektedir.

Bu durumlarda bedensel başka hastalıklarla ilişkisinin araştırması, intihar riski, ilaç yan etkileri açısından yakından takip edilmesi gerekmektedir.

Aile desteği büyük önem taşıyor

Bipolar bozukluk tedavisi atak tedavileri ve koruyucu tedavi olarak ikiye ayrılmaktadır. Atak tedavileri o sırada geçirilen depresyon/mani/karma döneme göre değişmektedir. Tedavi atağın şiddetine göre yatarak ya da ayaktan olabilmektedir.

Tedavide kullanılan çeşitli ilaçlar olduğu gibi ek yöntemlere de başvurulabilmekte, bunlar; EKT, TMU, Deep TMU gibi tedavilerdir. Koruyucu tedavide ise duygu durum dengeleyici ilaçların yanı sıra psikoterapi desteği önemlidir.

Ayrıca ataklardan korunmak için poliklinik takibi, önerilen şekilde ilaçların kullanılması, koruyucu ilaçların kan düzey takiplerinin yapılması, hastalığın öncül belirtilerinin tanınması, uykunun düzenli olması, alkol maddeden uzak durulması önemlidir.

Ailelere de burada; hastaların tedavi konusunda desteklenmesi, hastalığı tanımaları ve tetikleyen faktörler, öncül belirtiler, ilaç yan etkileri, hastalıkta damgalanma gibi konularda bilgili olmaları, psikososyal destek vermeleri vb. görevler düşmektedir.

Kadınlarda hastalığın seyri, dönemlere göre farklılaşıyor

Hastalıkta cinsiyet farklılıkları çok belirgin olmamakla birlikte depresif ve karma dönemler, mevsimsel yineleme kadınlarda daha sık görülmekte ve anksiyete bozuklukları gibi bazı diğer psikiyatrik hastalıklar ya da tiroid hastalıkları gibi tıbbi durumlar daha sık eşlik etmektedir. Kadınlarda hastalığın önemi gebelik, lohusalık ve menopoz döneminde farklılaşıyor. Lohusalık dönemi ve menopoz dönemi atakları tetikleyebilmektedir. Gebeliğin kendisi risk oluşturmamasına rağmen ilaç tedavilerinin durdurulması yine atakların tetiklenmesine neden olabilmektedir.”

Gebelikte süreç nasıl ilerliyor?

“Bipolar Bozukluk hastası kadınlar gebe kalmaya karar verdiğinde bunu psikiyatristi ile paylaşır, her hasta özelinde tedavinin ne şekilde devam edilmesi gerektiğine karar verilir. Gebelikte ilaç kullanımı hastalığın seyrine, atakların şiddetine ve tamamen hasta özelinde fetus-anne, kar-zarar değerlendirilmesine göre yapılır” diyen Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı,

“İlaç tedavisinin tamamen kesilmesi karar verilirse; gebelik korunmasının bırakılması ilaçların tamamen kesilmesinden hekimin uygun gördüğü süre sonra olmalıdır. İlaç tedavisi kesilen hastanın gebelik sırasında psikoterapi desteği alması, uyku düzenine dikkat etmesi, stresten uzak durması koruyucu olabilir.

Gebelik sırasında atak oluşmasından ve tedavi konusunda çaresiz kalmaktan hastalar genelde endişe duyarlar. Bu süreçte hastanın bilgilendirilmesi önemlidir.

Yine hasta özelinde ve hastalığın şiddetine göre uygulanabilen tedaviler mevcuttur, annenin ve fetüsün sağlığı burada gözönünde bulundurularak daha güvenli kabul edilen ilaç gruplarından ve en düşük dozlar tercih edilerek tedavi uygulanabilmektedir.

İlaç tedavisi uygulanan gebeler daha sık psikiyatrik muayene ve kadın doğum kontrollerinden geçmesi, ilacın kandaki düzeyinin takibi önerilir. İlaç tedavileri dışında TMU tedavisi uygun hastalarda fetüsü etkilemeden uygulanabilecek güvenli bir tedavi yoludur.

EKT tedavisi ve klinik yatışlar yine gebelikte özellikle şiddetli ataklarda başvurulan tedavi yollarıdır. Hasta ilaç kullanırken gebe kaldığını farkettiyse en kısa sürede doktoruna başvurmalıdır, bazı ilaçların hemen bırakılması gerekebilmektedir” diye konuştu.

Riskli dönem: Lohusalık

Doğum sonrası lohusalık döneminin de gebelik gibi tedavide özel bir dönem olduğunu ifade eden Üsküdar Üniversitesi NP Feneryolu Tıp Merkezi’nden Psikiyatri Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, “Lohusalık dönemi hem hastalığın kadınlarda ilk ortaya çıkması hem de yinelemesinde riskli dönemdir” diyerek, sözlerini şöyle tamamladı:

“Ayrıca emzirme yolu ile ilaçların bebeğe geçmesi riski bulunduğundan yine anne-bebek sağlığı ve yararı değerlendirilerek tedaviler seçilir.

İlaç tedavileri düzenlenirken düşük dozda ve bebeğe en az geçiş sağlanacak şekilde planlanır. Bebek ve anne yan etkiler açısından takip edilir.

Gerektiğinde emzirme, çocuk doktoru ile iletişim kurarak bebeğin beslenme planı yapılarak kesilebilir. TMU emzirmeyi etkilememesi avantajı ile uygun hastalarda seçilebilir.

Psikoterapi gebelik ve lohusalık döneminde uygulanmalı

Psikoterapi hem gebelik hem lohusalık sürecinde önerilmelidir. Bu dönemde hastanın kesintisiz gece uyuması, ailenin gece beslemeleri görevini üstlenmesi, ailenin fiziksel ve psikolojik desteği önemlidir.

Emzirme döneminde de tedavilere karar verirken annenin emzirme isteği, bebeğin emme ihtiyacı önemsenmelidir; fakat annenin sağlığının önemli olduğu, tedavinin zorunlu olduğu ve bebeğin gelişimi için sağlıklı anneye ihtiyacı olduğu da değerlendirilmelidir.”

Источник: https://www.e-psikiyatri.com/bipolar-bozukluk-ataklari-tamamen-iyilesebilir-65883

Поделиться:
Нет комментариев

    Bir cevap yazın

    Ваш e-mail не будет опубликован. Все поля обязательны для заполнения.

    ×
    Рекомендуем посмотреть