Sarı Nokta Hastalığı Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

içerik

Sarı nokta ile ilgili bunları biliyor musunuz?

Sarı Nokta Hastalığı Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Halk arasında sarı nokta hastalığı olarak bilinen makula dejenerasyonu, günümüzde yaşanan görme kayıplarının en önemli nedenleri arasında yer alıyor.

Dünyada ortalama 30 milyon insanda olduğu sanılan sarı nokta hastalığında, tedavi yöntemleri ancak hastalığın hızının yavaşlatılmasına etki edebiliyor.

Son yıllarda yapılan çalışmalarsa, bazı beslenme ipuçlarının sarı nokta hastalığının gidişatını yavaşlattığı, hatta kısmen durdurduğu sonuçlarını veriyor. Peki, özellikle hangi gıdaları tüketmek gerekiyor?

Göz Hastalıkları ve Vitreo Retinal Cerrahi Uzmanı Opr. Dr. Hüseyin Sanisoğlu, beslenme ve sarı nokta hastalığı arasındaki ilişki hakkında önemli açıklamalarda bulundu.

Sarı nokta (makula lutea), keskin ve kaliteli görmeyi sağlayan retina bölgesidir. Gözün makula kısmındaki görme hücreleri, aydınlık ortamda renkli ve keskin görmeyi organize eder.

Fakat zamanla görme düzeyinde azalma, orta noktayı görememe, düzensiz görme, görmede kırılma gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Bu durum da sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu) olarak adlandırılır.

Sarı nokta hastalığı, tipik göz dibi bulguları olan ve ileri yaştaki kişilerde görülen bir retina hastalığıdır.

Sarı nokta hastalığının nedenleri nelerdir?

Yaşa bağlı makula dejenereasyonu olarak adlandırılan bu göz problemi, günümüzde ülkemizdeki ve dünyadaki 50 yaş üzerindeki kişilerde görülen en sık körlük sebebidir. Bu hastalığın risk faktörleri arasında ileri yaş, aile hikayesi, ultraviyole ışık ve sigara kullanımı yer alır.

Nedeni henüz tam aydınlatılamayan sarı nokta hastalığının gelişimindeki en önemli risk faktörü; ileri yaş ve genetik yatkınlıktır. Yani; hastalığın ailede benzer bulguları olan bireylerde gelişme şansı daha yüksektir.

Diğer risk faktörleri ise, ultraviyole ışığa maruz kalma (özellikle güneşli iklimlerde yaşayan kişilerde görülür) ve sigara kullanımı yer alır.

Sarı nokta hastalığının belirtileri nelerdir?

Hastaların ilk başvuru şikayeti, görme düzeyinde azalma, düzensiz görme ve görmede kırılma şeklinde olur. Bu belirtilere başka retina hastalıklarında da rastlamak mümkündür. Özellikle görme azalması pek çok makula hastalığının ortak bulgusudur. Genellikle kırık görme (metamorfopsi) ve düz cisimlerin eğik görülmesi şeklinde tarif edilebilir.

Sarı nokta hastalığının tedavisi nasıldır?

Sarı nokta hastalığının önüne geçebilecek henüz kesin bir tedavi şekli bulunmuyor. Fakat beslenme şekline dikkat ederek sarı nokta riskini azaltmak mümkün olabiliyor. Örneğin; yetersiz çinko içeren gıdalarla beslenen kişiler, sarı nokta hastalığıyla daha fazla karşılaşır.

Vücudun çinko ihtiyacı ise et, balık, kabuklu deniz ürünleri, fasulye, nohut ve yulaf besinlerle karşılanabilir. Özellikle somon, sardalye ve ton balığı gibi Omega 3 yağ asitlerinden yana zengin balıklar, sarı nokta hastalığının oluşma riskini düşürürken, mevcut hastalığın ilerleyişini de yavaşlatır.

Yapılan araştırmalara göre ıspanak, karalahana ve brokoli gibi koyu yeşil yapraklı sebzelerle beslenen kişilerde de sarı nokta hastalığı daha az görülmüştür. Çünkü bu sebzelerin içeriğinde, bol miktarda lutein ve zeaxanthin isimli makulayı koruma özelliği taşıyan pigmentler bulunur.

Bunların yanı sıra mısır, avokado, sarı biber, yumurta sarısı, portakal, şeftali ve hurma gibi gıdalar da lutein ve zeaxanthin içerir.

Yaş tipi sarı noktalığında tedavi, hastanın durumuna göre seçilir

Yaş tipi makula dejenerasyonu, gözün arka kısmındaki kan damarlarının anormal gelişimiyle meydana gelir. Bu kan damarları, kan ve sıvı sızıntısına neden olabilir ve merkezi görmede kayıplarla sonuçlanabilir. Yaş tipi için öncelikle, görme kaybını azaltmak ve mevcut görme keskinliğini korumak amaçlanır. Tedavi sürecinde, anti-VEGF ilaçlar (göz içi enjeksiyonları) kullanılır.

Bu enjeksiyonlar, gözün arkasındaki göz hücreleri tarafından hastalık durumunda salgılanan ve yeni damar oluşturan proteini engeller. Böylece görme kaybını önler. 4 – 6 hafta aralıklarla göz içine enjekte edilen bu ilaç, sarı noktadaki yeni damar gelişimini durdururken, hastanın şikayetlerini de büyük ölçüde azaltır.

Tedaviye gerektiğinde göz içi kortizon içeren göz içi implantlar da ilave edilebilir.

Kuru tipin, yaş tipe dönüşmesi önlenmelidir

Kuru tip makula dejenerasyonu ise yaşlanmaya bağlı gelişen, yavaş ilerlediğinden daha az görme kaybı riski barındıran ve uzun sürede ortaya çıkan sarı nokta hastalığı çeşididir. Bu tip için henüz kesin bir tedavi mevcut değildir. Fakat kuru tip, zamanla yaş tipi makula dejenerasyonuna dönüşme riski taşıdığından bu hastaların mutlaka takip altında tutulması gerekir.

Hastalar ise, her gün bir çeşit görme alan testi olarak adlandırılan kareli kağıt testi (amsler) yapmalıdır. Eğer kağıt çizgilerinde herhangi bir kırılma, eğilme ya da kaybolma yaşanıyorsa hiç vakit kaybetmeden bir göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Makula dejenerasyonundan korunabilmek için ise erken yaşlardan itibaren yüzde 100 ultraviyole filtreli güneş gözlükleri kullanılmalıdır.

GÖZLERE İYİ GELEN VİTAMİNLER

Memorial Şişli Hastanesi Göz Merkezi Başkanı Doç. Dr. Barış Sönmez, “13 Ekim Dünya Görme Günü” öncesinde sarı nokta hastalığı ve tedavide beslenmenin önemi hakkında bilgi verdi.

Güneş tutulmasını izleyenlerde de olabiliyor

Sarı nokta, gözümüzün arkasında yer alan ve görme hücrelerinden oluşan retina tabakasının en önemli bölgesidir. İleri yaşa bağlı maküla dejenerasyonu en sık görülen ve bilinen sarı nokta hastalığı tipi olmakla beraber; daha genç hastalarda inflamasyon, damar anomalileri, diyabet ve hipertansiyon gibi hastalıklara ikincil sarı nokta problemleri ortaya çıkabilir.

40-50 yaş üstüne her sene göz muayenesi şart

Halk arasında sarı nokta hastalığı olarak bilinen makula dejenarasyonunun kuru ve yaş olmak üzere iki türü vardır. Kuru tip olanı retinada birikintiler, incelme ve dejenerasyon ile başlar, bu durum yavaş ancak ilerleyici görme bozukluğuyla sonuçlanır.

Kuru tip maküla dejenerasyonu, retinada drusen adı verilen birikintilerin oluşmasıyla karakterizedir. Bu birikintiler hastalığın başlangıç evrelerinde hiç belirti vermeyebilir. Bu nedenle kişilerin 40-50 yaş sonrasında her sene göz muayenesinden geçmesi gerekir.

Makülada biriken drusen sayısı ve ebatları büyüyerek, retina hücrelerindeatrofi ve fonksiyon kaybına yol açar.

Sarı nokta için kareli kart testi

Kuru tip maküla dejenerasyonunda, görme keskinliğindeki değişim retinanın etkilenen bölgesindeki fonksiyon kaybı ile uyumludur. Bölgesel bu kayıplar skotom olarak adlandırılır. Hastalığın ilerleyen dönemlerinde daha geniş alanlarda hücre ve doku kaybı gelişir. Bu durum coğrafik atrofi' olarak tanımlanır ve merkezi görüşü etkileyen bir körlük gelişir.

Hastalığın takibinde detaylı retina maueyenesinin yanında görme fonksiyonunun “kareli kağıt” testiyle de takibi önemlidir. Orijinal adı 'Amsler Grid' olan bu kartla hastalar düzenli olarak merkezi görmelerini takip ederler. Karttaki karelerde kırıklı, eksik veya eğik görüntüler ortaya çıkması durumunda doktorlarını bilgilendirirler.

Kuru tip sarı nokta hastalıği ilerleyen safhalarda yaş tipe dönüşebilir.

Göz içi ilaç enjeksiyonuyla tedavi

Yaş tip sarı nokta hastalığında da Amsler Grid testinden faydalanılır. Bu testte merkezdeki noktaya bakıldığında odak noktasının yanları eğri büğrü, kırıklı, bombeli görme varsa bu hastalığın ilerlediğine dair önemli bir belirtidir.

Yaş tipte, drusen birikintileri sarı noktada tutundukları katmanları yavaşça ayırıp, yeni damar teşekkülleri oluşumunu tetiklerler. Normalde olmayan ve koroid neovaskülarizasyonu adı verilen damarlar, göz merkezinde kanamalara ve karanlık bölgelere neden olur.

Sarı nokta hastalığının tanı ve takibinde OCT, göz anjiografisi gibi çeşitli testler uygulanır. Bu detaylı testler hastalığın seyri ve tedaviye cevap hakkında önemli veriler elde etmemizi sağlar. Son on yıla kadar sarı nokta hastalığının yaş tipinde etkili bir tedavi yoktu.

Günümüzde göz içi Anti-VEGF ilaç enjeksiyonlarıyla yeni damar teşekküllerini engellemek ve görme kaybını azaltmak mümkün.

Sarı nokta diyeti hastalığın ilerlemesini yavaşlatıyor

Kuru tip sarı nokta hastalığında göz içi ilaç enjeksiyonları uygulanmaz. Kuru tipteki sarı nokta hastalığının ilerlemesini yavaşlatmak için bu bölgeyi besleyecek ve rejenerasyonunu sağlayacak diyet ve besin destekleri önerilir. Maalesef kaybeilen görme hücrelerini çu an için yerine koymak klinik olarak mümkün değil.

Ancak bu bölgenin hastalıkları için kök hücre çalışmaları ve gen tedavileri yoğun bir şekilde devam etmekte ve geleceğe yönelik umutlarımızı taze tutmaktadır. Sarı nokta hastalığı olanlar, güneşin retina hücrelerine zararlı etkilerinden korunmak için dış ortamlarda mutlaka UVA 400 blokajlı güneş gözlükleri kullanmalıdır.

Bol renkli beslenmek çok önemli

Kuru tipteki sarı nokta hastalarına doymuş yağ asitlerinden, ağır protein diyetlerinden uzak durmalılar. Bol renkli sebzeler yenilmesi bu hastalara önerilir. Sarı nokta hastalığı tanısı almış kişiler göz doktorları tarafından vitamin, mineral kombinasyonları verilir.

Bu hastalık için özellikle C ve E vitamini, lutein ve zeaksantin, çinko ve bakırdan zengin beslenme önemlidir. Sigara ve tütün ürünleri tüketimi, genetik yatkınlığı olan kişilerin sarı nokta hastalığını daha erken ve şiddetli yaşamasına neden olacaktır.

Bu nedenle sarı nokta hastalığı tanısı almış veya genetik olarak risk grubunda olan kişiler sigara ve tütün ürünlerinden tamamen kurtulmalıdır.

CİSİMLERİN ORTASINI EĞİK GÖRÜYORSANIZ SARI NOKTANIZ OLABİLİR!

Источник: https://hthayat.haberturk.com/saglik/haber/1058784-sari-nokta-hastaligi-nedir

SARI NOKTA HASTALIĞI OLANLAR MUTLAKA OKUSUN!

Sarı Nokta Hastalığı Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

SARI NOKTA HASTALIĞI OLANLAR MUTLAKA OKUSUN !..

SARI NOKTA HASTALIĞINDA; BİTKİSEL DESTEK PROGRAMLARI, TIBBİ HACAMAT, TIBBİ SÜLÜK VE GÖZ EGZERSİZLERİNDEN YARARLANABİLİRSİNİZ !..

Göz Hastalıkları Uzmanı Yrd.Doç.Dr.Turhan ALÇELİK, Sarı Nokta Hastalığı, Korunma Yolları, Güncel Tedavi Yöntemleri ve Geleneksel, Tamamlayıcı, Alternatif Tedavi Uygulamaları hakkında açıklamalar yaptı.

Sarı Nokta Hastalığı; gözün görme hücreleri olan fotoreseptörlerin hasar görmesi sonucu oluşan ve değişik derecelerde görme kaybına yol açan ilerleyici bir göz hastalığıdır.

 Hastalık retinanınsarı nokta denilen makula bölgesini etkilediği için Sarı Nokta Hastalığı, özellikle yaşlılarda görüldüğü için de Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu denilmektedir.

Dünya genelinde 30 MİLYONDAN FAZLASarı Nokta hastası olduğu, bu sayının önümüzdeki 30 yıl içinde 100 MİLYONA ULAŞACAĞI tahmin edilmektedir. 

Ülkemizde de 1 MİLYONDAN FAZLA Sarı Nokta hastası olduğu tahmin edilmektedir. Bu durum sarı nokta hastalığının ne kadar önemli ve ciddi bir sağlık sorunu olduğunu göstermektedir !

Sarı Nokta Hastalığında yaş ve genetik faktör ana risk faktörüdür. Özellikle sigara içenlerde, açık renkli gözlerde, hipertansiyonu olanlarda, kalp damar hastalığı olanlarda ve UV ışınlarına maruz kalanlarda hastalık daha hızlı ilerlemekte, kadınlarda erkeklerden daha fazla görülmektedir.

Bu hastalık genellikle 50 yaşından sonra görülmektedir ve  75 yaş üstü her 3 kişiden birisi sarı nokta hastalığına yakalanmaktadır.

Hastalık belirtileri; okuma güçlüğü, nesneleri kırık, çarpık, silik ve dalgalı görme şeklinde başlar. Yaş ilerledikçe, renkleri görememe ve tam merkezi görme kaybına kadar ilerler.

Sarı nokta hastası, baktığı yerin tam ortasında bulanık bir alan, karanlık bir leke veya tam bir merkezi görme kaybı tarif eder. Merkezi görüş kaybı kalıcı olabilir. Çevresel görüş genellikle etkilenmez.

 Tam merkezi görme kaybı olan sarı nokta hastaları,   karşısındaki bir insanın yüzüne baktıklarında yüzü   göremezler.

Ancak baktığı bölgenin çevresini görebilirler. 

Hastalığın tedavisinde erken teşhis çok önemlidir. Bu nedenle 50 yaş üzerindeki kişilerin düzenli olarak göz dibi muayenesi yaptırmaları önemlidir. Ancak bu hastalık çoğu zaman rutin bir göz dibi muayenesi ile fark edilemez.

Hastalığın iki tipi vardır: Eksüdatif  (yaş) tip ve Atrofik (kuru) tip. Hastaların yaklaşık %80'inde kuru tip, %20’sinde yaş tip görülür. Görme kaybıkuru tipte yavaş, yaş tipte ise ani gelişir. 

Bu nedenle, Sarı Nokta hastalığının erken teşhisi ve takibi için 50 yaşından itibaren, herkesin bir tarama testi olarak solda resmi gösterilen Amsler Grid denilen Kareli Kâğıt Testini yapmaları çok önemlidir!

Sarı nokta hastaları, test kağıdındaki çizgileri bulanık, düzgün çizgileri çarpık ve silik şekilde görürler. Hastalığın ilerleyen dönemlerinde kareli kağıdın merkezi kısmını hiç göremezler.

Kesin teşhis için gözün makula tabakasının detaylı olarak incelenmesini sağlayan, Fundus Fluoressein Anjiografisi (FFA) ve Indosiyanin Yeşili (ISG) adı verilen fotoğraflama yöntemleri kullanılır.  Bu testler gerekli koruyucu tedbirleri alabilmek için yol göstericidir.

SARI NOKTA HASTALIĞININETKİN BİR TEDAVİSİ BİLİNMEMEKTEDİR !..

Kuru tipte;bitkisel destek tedavileri önemlidir. Araştırmalar, vitamin, mineral ve antioksidanlarla yapılan koruma amaçlı destek tedavisinin hastalığın ilerlemesini yavaşlattığını ortaya koymaktadır.

Bu nedenle, özellikle ileri yaşlarda, Sarı nokta hastalığı riskine karşı, başta lutein ve zeaksantin olmak üzere antioksidanlar, A, C, E vitaminleri, çinko ve selenyum mineralleri ile Omega 3 içeriği yüksek olan koyu yeşil renkli sebzelerin ve sarı turuncu meyvelerin yeterince tüketilmesi çok faydalıdır.

Yaş tipte;Fotodinamik Terapi (PDT)  adı verilen bir laser fotokoagülasyon yöntemi, bazı ilaçların göz içi enjeksiyonları ve destek programları uygulanabilir. 

Özellikle retinada kanama ve sıvı birikimleri yaparak görmeyi bozan yeni damar oluşumlarını engelleyen, anti-VEGF adı verilen ilaçların göz içine enjeksiyonları ile hastalığın seyri yavaşlatılabilmekte, ancak durdurulamamaktadır. Soldaki resimde bir göz içi anti-VEGF enjeksiyonu uygulaması gösterilmektedir.

Son yıllarda kök hücre tedavisi denemeleri yapılmaktadır. Makula dejenerasyonu olan ve göremeyen fareler üzerinde yapılan kök hücre nakilleri ile görme duyusunun geri kazanıldığı, kök hücre tedavisinin insanlar üzerinde de faydalı olabileceği ifade ediliyor.

Sarı nokta hastalığı tam körlüğe yol açmamakla birlikte, yakın çalışmayı ve okumayı zorlaştırdığı için, hastaların okumalarını kolaylaştırmak ve temel ihtiyaçlarını kendi kendilerine yapabilmelerini sağlamak için büyütücü optik cihazlar ve özelmakula lensleri(teleskopik göz içi lens) implantasyonu ile bazı rehabilitasyon programları uygulanabilir.

 (Rehabilitasyon programında; koyu renkli masalarda beyaz renkli fincan ve tabaklar kullanılmalı,   yaşam alanlarında karşıt renkler kullanılmalı ve aydınlatma normalden fazla olmalı, büyük rakamlı yazılar kullanılmalıdır. Sarı nokta hastalarının evlerinde günlük kullandıkları eşyaların yerleri belli olmalı ve mümkün olduğunca eşyaların yerleri değiştirilmemelidir ).

TIBBİ HACAMAT UYGULAMASI

Metabolik faaliyetler sonucu vücudumuzda biriken zararlı toksik maddeler (serbest radikaller), günlük diyetle alınan ağır metaller, gıda koruyucu katkı maddeleri, zararlı yağ ve protein molekülleri ile karbonhidratların vücuttan uzaklaştırılması özellikle ileri yaşlarda iyice zorlaşır. 

Normal yollarla vücuttan atılamayan bu zararlı toksik maddeler, zamanla kanın yavaş aktığı kılcal damar bölgelerinde birikerek vücut içinde hapsolur ve tekrar kan dolaşımına katılarak çeşitli hastalıklara sebep olur.

Özellikle cilt altında ve dokularda biriken bu toksik maddelerin vücuttan uzaklaştırılması için, en etkili çözümlerden birisi Tıbbi HacamatTedavisi(Kupa Terapisi) uygulamasıdır. 

TIBBİ SÜLÜK UYGULAMASI

Genel olarak kirli kanın sülük tarafından emilerek vücuttan uzaklaştırılmasını sağlayan bir uygulama olarak bilinse de asıl etki, sülük tarafından üretilen bazı bioaktif maddelerin vücuda enjekte edilmesidir. Sülüklerin salgıladığı bu etken maddelerin, kan sulandırıcı, pıhtılaşma engelleyici, antioksidan ve bağışıklık sistemini düzenleyici etkilere sahip olduğu bilinmektedir.

GÖZ EGZERSİZLERİ

Makula bölgesinde mikrosirkülasyonun artırılmasına ve göz içi beslenme bozukluğuna bağlı olarak retina dokusunda gelişebilecek dejenerasyonların önlenmesine ve hastalık gelişme riskinin azaltılmasına katkı sağlayabilir. 

Источник: http://www.dogaltedavilermerkezi.com/sari-nokta-hastaligi

Sarı Nokta Hastalığı Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Sarı Nokta Hastalığı Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Haber güncelleme tarihi 13.12.2018 16:09

Sarı Nokta (Makula Dejenerasyonu) Nedir?

Sarı nokta hastalığı; diğer bir adıyla makula dejenerasyonu, ciddi bir göz hastalığıdır. Yaşlanmaya bağlı olarak gelişen sarı nokta hastalığı yaşın ilerlemesiyle birlikte kalıcı görme kayıplarına neden olabilir.

Görme merkezinde meydana gelen bu hastalık görme kaybına neden olması durumda yeniden görme yetisinin kazandırılması mümkün değildir. Bir retina hastalığı olan sarı nokta genellikle 55 yaş ve sonrasında görülmektedir.

Genetik faktörlerinde etkili bir rol oynadığı makula dejenerasyonunda sigara ve ultraviole ışınları gibi faktörlerde oldukça etkilidir.

Bu nedenle 55 yaş sonrasında bireylerin herhangi bir görme kaybı veya orta noktayı görememe gibi şikayetleri söz konusu olursa bir an önce doktora başvurmaları önerilmektedir.

Makula olarak adlandırılan kısım gözün arka kısmında bulunan retina merkezidir. Retinanın bütününe oranla oldukça küçük bir yer kaplayan makula, detay görüşlerden sorumludur. Daha küçük ve detaylı görüntülerin görünmesini kolaylaştıran makula, yaşa bağlı olarak dejenerasyona uğrar ve görme kayıplarına yol açar. Sarı nokta hastalığının başlıca nedeni yaştır.

Yaşın haricinde sağlıksız beslenme, sigara ve genetik faktörler makula dejenerasyonu tetikleyen başlıca etkenlerdendir.

Genellikle 50-55 yaş sonrasında görülen makula dejenerayonu hipertansiyon, yüksek kolesterol, şişmanlık ve uzun süre güneş ışığına maruz kalınması durumunda daha genç yaştaki bireylerde de görülme riski artmaktadır.

Sarı Nokta Tipleri

Kuru Tip : Sinsice ilerleyen bir tip olmakla birlikte daha uzun süre görme kayıplarına neden olmaktadır. Retina tabakasının altında biriken yaplı meteryaller sonucunda meydana gelir.

Yaş Tip : Kuru tip sarı nokta hastalığına oranla daha az sıklıkla görülmekle birlikte ani görme kayıplarına neden olmaktadır.

Bozuk kılcak damarların makulaya ulaşması sonucunda ani görme kayıpları meydana gelir.

Sarı Nokta Hastalığı Belirtileri

Kişinin yaşam kalitesinin önemli bir ölçüde etkileyen sarı nokta hastalığı, zamanla kısmi veya kalıcı körlüğe neden olarak bireyin yaşamını olumsuz yönde etkilemektedir. Sinsice ilerleyen makula dejenerasyonu görme kayıpları ve bozuklukları, renklerde bozulmalar, bulanık  ve sisli görme gibi sorunlara neden olur.

 İlerleyen sarı noktalığı kişinin yardım almadan sokağa çıkmasını, bilgisayar, telefon ve araba kullanmasını zorlaştırarak yardım ihtiyacı hissetmesine neden olur. Görme kayıplarının başlaması durumunda okuma ve yazma gibi eylemleri gerçekleştirmede zorlanırlar ve bir süre sonra okuyamaz ve yazamaz hale gelirler.

 Sarı nokta hastalığının başlıca belirtilerini sıralamak gerekirse;

  • Görme kaybı
  • Göz önünde karartılar
  • Görme kalitesinde bozulmalar
  • Renklerde bozukluklar
  • Nesne veya çizgileri eğri ve kırıkmış gibi görme
  • Bulanık ve sisli görme gibi belirtiler söz konusudur.

Sarı Nokta Hastalığı Teşhisi

Öncelikle sarı nokta hastalığı ile ilgili en çok sorulan bir soruyu yanıtlamak gerekirse; sarı nokta hastalığının oluşmasını önlemek henüz kesin bir tedavi yöntemi mevcut değildir.

Sarı nokta hastalığının oluşmasını önleyen kesin bir tedavi yöntemi olmamasına karşın sağlıklı beslenmek, sigaradan uzak durmak ve %100 UV korumalı güneş gözlüğü kullanmak gibi faktörler hastalığın ilerlemesini yavaşlatarak etkilerini azaltabilir.

 Vitamin bakımından zengin besinlerle beslenmek antioksidan bir etki sağlayacağından dolayı kuru tip sarı nokta hastalığından yaş tip sarı nokta hastalığına geçişi azalttığı gözlemlenmiştir.

Uzmanlar, sarı nokta hastalığına karşı A, C ve E vitaminlerinin yanı sıra çinko bakımından zengin besinlerle beslenilmesini önermektedir. Her hastalıkta olduğu gibi sarı nokta hastalığında da erken teşhis oldukça önemlidir.

Erken teşhis ile hastalığı tetikleyen unsurlar ortadan kaldırılarak hastalığın daha yavaş ilerlemesi ve etkilerinin azaltılması sağlanabilir. Belirtilerin erkenden farkedilmesi veya düzenli olarak göz kontrollerinin yapılması durumunda ortaya çıkan sarı nokta hastalığında bir uzmana başvurulması gerekli önlem ve tedbirlerin alınmasını sağlayacaktır.

Sarı Nokta Hastalığı Tedavisi

Kuru tip sarı nokta hastalığında kesin bir tedavi yöntemi henüz mevcut değildir. Ancak kuru tip sarı nokta hastalığının yaş tipe dönüşmesini engellemek için çeşitli önlemler alınır.

Özellikle Amsler testi (kareli kağıt testi) hasta tarafından her gün düzenli olarak yapılmalı ve hastalığın ilerleme süreci gözlemlenmelidir. Çizgilerde meydana gelen bozukluklar her geçen gün artıyor veya değişkenlik gösteriyorsa bir an önce doktora başvurulmalıdır.

 Kuru tip sarı nokta hastalığında koruyucu tedavi yöntemi uygulanırken yaş tip sarı nokta hastalığında ilaç tedavisine başvurulmaktadır. İğne veya fotodinamik tedavileri ile hastanın şikayetlerinin azaltılması amaçlanmaktadır.

4 veya 6 haftalık aralıklarla uygulanan iğne tedavisi FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) tarafından onaylı olmakla birlikte hastanın şikayetlerini önemli ölçüde azaltmaktadır. Sarı nokta hastalığının tedavi edilmemesi durumunda ciddi anlamda görme kayıpları söz konusu olabilir.

%95 oranında azalma görülen görme kabiliyeti körlük olarak nitelendirilmektedir. Görme kaybının artması durumunda zamanla karşısındaki kişinin yüzünü görmekte zorluk çekerken kol ve bacaklarını görebilir. Okuma ve yazma gibi eylemleri gerçekleştirmekte oldukça zorlanırlar.

Amsler Grid Testi Nedir?

40 yaş ve üzerindeki herkesin düzenli olarak bu testi yapmaları önerilmektedir. Sarı nokta hastalığında erken teşhis bakımından oldukça önemli olan amsler grid testini evde kendiniz her gün düzenli olarak uygulayabilirsiniz.

Amsler Grid Testi Nasıl Uygulanır?

  • Teste başlamadan önce normalde kullandığınız lens veya gözlüğü takınız.
  • Testi uyguladığınız ortamın aydınlık olmasına özen gösterin ve 30-40 cm mesafede karşısına oturun.
  • Elinizle bir gözünüzü kapattıktan sonra diğer gözünüzle ortadaki siyah noktaya odaklanın. Şemadaki en büyük karenin 4 köşesini görüp göremediğinize dikkat edin.
  • Aynı testi diğer gözünüze de uygulayınız.
  • Çizgilerde kırılma, dalgalanma ve bulanıklık mevcut ise sarı nokta hastalığı şüphesi ile bir önce uzmana başvurmalısınız. 

Önerilen İçerik;
► Üveit Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

UYARI !

İçeriğimizde yer alan yazılı ve görsel içerikler farklı kaynaklardan derlenerek oluşturulmuş, öneri ve bilgilendirme yazısıdır. Kesin teşhis ve tedavi niteliği taşımamaktadır. Herhangi bir sağlık sorunu karşısında mutlaka doktorunuza başvurunuz.

 Unutmayın sağlık sorunlarında uygulanan tedavi yöntemleri bireylerin biyolojisi, kalıtsal özellikleri, yaş, boy, kilo farklılıkları, alerjik yönleri ve bunlar gibi onlarca farklı duruma göre değişiklik gösterebilir.

Sağlık sorunlarınızın tedavisinde size ancak ve ancak doktorunuz yardımcı olabilir.

NeOldu.com

Источник: https://www.neoldu.com/sari-nokta-hastaligi-nedir-belirtileri-nelerdir-2977h.htm

Sarı Nokta Hastalığı Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Sarı Nokta Hastalığı Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

50 yaş ve üzerindeki kişilerde oluşan; ilerleyen; tedavi edilmediği takdirde görme kaybına yol açan sarı nokta hastalığı aynı zamanda “maküler dejenerasyon” olarak da adlandırılır. Retinada bulunan ve görme keskinliğini kontrol eden makula bölgesindeki bozulma sonucu ortaya çıkan sarı nokta hastalığı merkezi görmeyi etkiler.

İlerleyen yaş, genetik faktörler, obezite, hareketsizlik, sigara kullanımı, açık göz rengine sahip olmak ve kullanılan ilaçlar gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilen sarı nokta hastalığına kesin çözüm henüz bulunamamıştır.

Sarı nokta hastalığı tedavisinde son gelişmeler hastalığın ilerlemesini yavaşlatma ve görme kaybının minimize edilmesi üzerine yoğunlaşmıştır.

Sarı Nokta Hastalığı Nedir?

Göz önünde karartılar, görmede bulanıklaşma, görme kaybı vb. belirtilerle etkisini hissettiren sarı nokta hastalığı; retinada yer alan makula bölgesinde hasar oluşması sonucu ortaya çıkan ve genellikle yavaş ilerleyen bir göz hastalığıdır.

Makula retinanın en hassas kısmını oluşturur. Bu bölgede merkezi görmeyi sağlayan milyonlarca ışık algılayıcı hücre bulunur. Makula zarar gördüğü zaman görüntü bulanıklaşır, bozulur veya karanlık hale gelir. Bu değişim zaman içerisinde gerçekleşir ve hastaların hayat kalitesiyle birlikte görme yetisi de azalır.

Amsler Grid adı verilen sarı nokta hastalığı testi uygulandıktan sonra kişi özelinde tedavi süreci başlatılarak hastalığın yol açtığı şikayetlerin baskılanması amaçlanır. Sarı nokta hastalığı sigara içen, ailesinde aynı hastalığa yakalanan kişiler bulunan, hareketsiz bir yaşam süren ve yüksek tansiyon sorunu yaşayan kişilerde daha sık görülür.

Sarı Nokta Hastalığı Belirtileri

  • Sarı nokta hastalığının en yaygın belirtisi görüşte bulanıklaşmanın başlamasıdır. Makuladaki hücrelerin fonksiyonlarının azalmasına bağlı olarak sarı nokta hastalığına yakalanan kişiler karşılarındaki objeleri, yüzleri ya da baktıkları yerleri net olarak göremezler.
  • Görüşte bulanıklaşmayla birlikte sarı nokta hastalığı olanlar parlak ışıkları fark edememeye başlarlar. Zamanla gözlerinin önünde gri ve siyah renkte noktacıklar oluşur.
  • Sarı nokta hastalığı olanlar araba kullanırken, kitap okurken hatta yüzleri tanırken zorlanırlar. Gece görüşleri azalır, renkleri ayırt etmekte zorlanırlar.
  • Cisimleri veya çizgileri net bir şekilde görememek de sarı nokta hastalığı belirtileri arasında yer alır.
Sarı nokta hastalığı belirtileri taşıyan kişilerin zaman kaybetmeden uzman doktorlara görünmeleri ve sarı nokta hastalığı tedavisi sürecine başlamaları gerekir.

Sarı Nokta Hastalığı Çeşitleri

Sarı nokta hastalığı çeşitleri; kuru ve yaş tip olmak üzere iki ayrı sınıf kapsamında incelenir. Kuru tip sarı nokta hastalığının görülme sıklığı yaş tip sarı nokta hastalığına göre çok daha fazladır.

Yaş tip sarı nokta hastalığı daha hızlı ilerler ve ani görme kayıplarına yol açabilir. Kuru tip sarı nokta hastalığının tedavi edilmediği takdirde yaş tip sarı nokta hastalığına dönüşebileceği ihtimali de göz ardı edilmemelidir.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı

Nedeni tam olarak bilinmeyen kuru tip sarı nokta hastalığı yavaş ilerler ve henüz onaylanmış kesin çözüm veren bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Bu tip sarı nokta hastalığında “drusen” adı verilen küçük beyaz veya sarı renkli tortular makula altında gelişmeye başlar ve zaman içerisinde makulaya zarar verir.

Yaş Tip Sarı Nokta Hastalığı

Yaşa bağlı maküler dejenerasyon hastalarının yaklaşık %15’lik bir kısmını etkileyen yaş tip sarı nokta hastalığı görme kaybına neden olabilir. Retina altında anormal kan damarları oluşumunun gözlenmesi bu hastalığın temel nedenidir.

Yeni oluşan kan damarları kanayabilir, çatlayabilir ve sızdırma yaparak makulaya zarar verebilir. Belirtileri aniden ortaya çıkabileceği için özellikle 50 yaş üzerindeki kişilerin düzenli olarak göz muayeneleri yaptırmaları tedbir alınması açısından önemlidir.

Sarı Nokta Hastalığı Neden Olur?

Sarı nokta hastalığı nedenleri net olarak bilinmemekle birlikte bu hastalığın oluşumunu tetikleyen birçok risk faktörü olduğu düşünülmektedir.

  • İlerleyen yaş sarı nokta hastalığının en büyük risk faktörü olarak değerlendirilir.
  • Irk ve etnik farklılıklar sarı nokta hastalığına yatkınlığı etkileyebilir. Beyaz ırka mensup kişilerin siyahi ırka mensup olanlara göre sarı nokta hastalığına yakalanma risklerinin daha fazla olduğu bilinmektedir.
  • Sarı nokta hastalığı kadınlarda daha sık görülür. Bu durumun kadınların ortalama ömrünün erkeklere oranla daha uzun olmasında da kaynaklandığı kabul edilmektedir.
    • Genetik yatkınlığın,
    • Sigara kullanımının,
    • Kalp hastalıklarının,
    • Yüksek tansiyonun,
    • Obezitenin,
    • Güneş ışığına fazla maruz kalınmasının,
    • Kullanılan medikal ilaçların,
    • Yanlış beslenmenin ve
    • Alkol tüketiminin de sarı nokta hastalığı riskini arttırdığı savunulmaktadır.

Sarı Nokta Hastalığı Tedavisi“Sarı nokta hastalığı nasıl tedavi edilir?” sorusunun yanıtı sarı nokta hastalığının hangi çeşidinin hastada bulunduğuna göre değişebilir.Sarı nokta hastalığına kesin çözüm sunabilen bir tedavi yöntemi henüz bulunmasa da hastalığın seyri kontrol altına alınabilir.

  • Antianjiyojenik İlaçlar: Bu ilaçlar göze enjekte edilir ve yeni anormal kan damarlarının oluşumunu engeller. Bu tedavinin düzenli olarak uygulanması gerekir.
  • Lazer Tedavisi: Bazı durumlarda doktorlar lazer tedavisi ile anormal kan damarlarını yok etme alternatifini sunabilirler.
  • Fotodinamik Lazer Tedavisi: İki aşamalı bu tedavi yönteminde öncelikle hastaya gözdeki anormal kan damarları tarafından emilecek bir ilaç enjekte edilir. Sonrasında lazer tedavisiyle nokta atışı yapılarak damarlar yok edilir.
  • Vitamin Tedavisi: C vitamini, E vitamini, çinko, bakır ve beta karoten içeren takviyeler kullanılarak hastalığın yan etkileri azaltılabilir.
  • Submaküler Cerrahi: Sarı nokta hastalığı tedavisi kapsamında makuladaki anormal kan damarlarına cerrahi olarak da müdahale edilebilir.

Sarı nokta hastalığı kuru formda başlayıp yaş forma dönüşebilir. Eğer kişi kuru tip sarı nokta hastalığına yakalanmışsa göz muayenelerini kesinlikle aksatmamalıdır.Ani görüş kayıplarının yaşanmaması adına yaşam tarzına dikkat edilmeli, alkol ve sigara tüketiminden kaçınılmalı, aynı zamanda doktorların tedavi önerilerine bağlı kalınmalıdır.

Göz Hastalıkları Nelerdir? makalesini de okuyunuzanızı öneririz

Источник: https://www.saglikk.com/sari-nokta-hastaligi-nedir-belirtileri-nedenleri-ve-tedavisi/

Sarı Nokta Hastalığı – Makula Dejenerasyonu Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi – Sağlık Ocağım .NET

Sarı Nokta Hastalığı Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Sarı nokta önemli bir göz hastalığıdır. Göze bakacak olursak yan kesitinden ve önden arkaya doğru, öncelikle kornea (gözün önündeki cam tabaka), daha sonra göz içi merceği, merceğin arkasında jel ile dolu destek tabakası (retina tabakası) vardır.

Bu retina tabakasında sinir hücreleri vardır ve dışarıdan gelen ışık retina üzerinde odaklanarak sarı nokta denilen alanda toplanır ve görme sinirinden beyne doğru ilerler. Gözün sarı nokta alanı beynin sinir tabakasının bir devamıdır.

Sarı nokta bölümünde meydana gelen bir hasar sonucu burada kalıcı hasar oluşur. Çünkü bu hücreler tekrar kendi ışınını yenileyemezler.

Sarı nokta hastalığı – makula dejenerasyonu neden olur?

Gözün sarı nokta bölümünün birçok hastalığı olabilir. Örneğin üzerinde bir delik veya bir zar oluşabilir.

Fakat sarı nokta denilen durum, genellikle sarı noktanın dejeneratif yani yaşa bağlı bozulmasından kaynaklanan bir durumdur.

Burada bulunan hücrelerde bazı atık maddeler ve yaşın ilerlemesi sonucu oluşan birikimler sarı nokta bölümünde bulunan sinir hücrelerine zarar verir ve merkez görme bozulur ve renkli görme de kaybolmaya başlar.

Yaşa bağlı sarı nokta hastalığı genellikle 60-65 yaşları arasında toplumda görülme sıklığı % 6-7 civarı iken, 80-85 yaşları arasında % 20 civarındadır.

Sarı nokta hastalığının diğer nedenleri arasında genetik geçişli olma özelliğinin yanı sıra, diyabet hastalığı, hipertansiyon, kalp damar hastalığı, kolesterol yüksekliği gibi hastalıkları olan kişiler sayılabilir, ayrıca kontrolsüz beslenme, sağlıksız yaşam şekli, hareketsiz yaşam, göz için gerekli olan vitamin ve minerallerden fakir beslenme gibi etkenlerde sarı nokta hastalığına yol açabilir. Önlem alınabilecek diğer bir faktör ise sigara kullanımıdır. Sigara kullanımının hem süresi hem de miktarı arttıkça bu hastalığın gelişimine ve ilerlemesine katkısı oldukça fazladır. Bunların dışında ultraviole ışınlarına (güneş ışığına) direkt maruz kalmak da bu duruma sebep olabilir.

Sarı nokta hastalığı – makula dejenerasyonu tipleri

Sarı nokta hastalığının genel olarak iki tipi vardır. Birincisi yaş görme, ikincisi ise kuru görme tipidir. Sarı nokta hastalığının % 80-90’ını kuru görme tipi oluşturur.

Kuru görme tipi sarı nokta hastalığı: Kuru tip sarı nokta hastalığında sinir hücrelerinde yavaş yavaş hasarlanma meydana gelir. Bu durum zaman sürecinde yaş tipe dönebilir. Bu nedenle hastalığın takibi çok önemlidir. Kuru tip sarı nokta hastalığı genellikle iki gözü de etkiler. Bazen her iki gözün etkilenme derecesi aynı anda ve aynı derecede olmayabilir.

Yaş görme tipi sarı nokta hastalığı: Yaş görme tipi sarı nokta hastalığında merkez görme ciddi ve ani şeklide azalır. Çünkü bu durumda retinanın ince kat tabakasında meydana gelen yeni damarlar arasında kan sızması ve sıvı sızması olur ve bu hücreler ani bir şekilde zarar görür.

Sarı nokta hastalığı  belirtileri

Sarı nokta hastalığının erken evrelerde belirtileri hasta tarafından fark edilmeyebilir. Çünkü belirtiler yavaş yavaş başlar ve değişen hızda ilerleyebilir. Bu nedenle 50-55 yaşından sonra mutlaka herkes rutin göz muayenesi yaptırmalıdır.

Ayrıca kişiler de kendi kendine gözlerini test edebilir. Hiç bir zaman iki göz birden test edilmemeli ve gözler tek tek test edilerek kontrol edilmelidir. Bu sayede birtakım erken bulgular elde edilebilir.

Bu testlerde merkez görme etkilidir, okurken bakılan düz çizgilerde bir eğiklik, kırıklık görülebilir, iki göz arasında renk ve ton farklılıkları olabilir, özellikle kapı ve cam pervezleri ve binanın düz kenarları yamuk ve kırıkmış gibi görünüyorsa sarı nokta belirtileri olabilir. Fakat her iki göz ayrı ayrı bakılarak değerlendirilmelidir.

Yaşın ilerlemesi ile hastanın görmesi bir anda azalabilir. Bu tip belirtiler fark edildiğinde mutlaka bir göz doktoruna baş vurulmalıdır.

Sarı nokta hastalığı – makula dejenerasyonu teşhisi

Erken evrelerde sarı nokta hastalığını, hastanın fark etmesi zordur. Bu nedenle 50-55 yaşını geçen bireylerin mutlaka rutin bir göz muayenesinden geçmesi önemlidir ve bu muayenede retinanın da dikkatli bir şekilde incelenmesi tavsiye edilir.

Hasta okurken gördüğü alanda çizgileri, satırları eğri veya yamuk, merkez görme alanında bulanıklık, görme kalitesinde bozukluk görürse bu şikayetler sonucu doktora gitme ihtiyacı duyar.

Fakat hastalar bu durumu genellikle çok geç ve ileri evrelerde fark eder.

Sarı nokta hastalığı teşhisinde FFA yöntemi: Teşhiste yüzeysel göz anjiyosu olarak bilinen FFA yönteminde kol damarından bir ilaç verilerek 5 dakika kadar bir sürede fundus fotoğrafı çekilir ve retina damarları ayrıntılı bir şekilde değerlendirilir.

Sarı nokta hastalığı teşhisinde ICG yöntemi: Derin göz anjiyosu olarak tanımlanan ICG yöntemi daha çok koroid damarlarını göstererek retinanın derin katlarını ve gizli membranlarını incelemede yardımcıdır. Bu yöntemin uygulanışı FFA ile aynı olup bu işlem 30-45 dakika kadar sürer.

Sarı nokta hastalığı teşhisinde OCT yöntemi: Son yıllarda geliştirilen en önemli yöntem olan OCT (göz tomografisi) sarı nokta hastalığının takip ve tedavisinde çok önemli bir teşhis yöntemidir. Göz tomografisi bazen anjiyografi yapılmadan da sarı nokta hastalığının teşhisini koymada yeterli olabilir.

Sarı nokta hastalığı – makula dejenerasyonu tedavisi

Sarı nokta hastalığının tedavisi tipine göre ve hastaya göre değişiklik gösterebilir. Kuru tip (atrofik) tip denilen erken evredeki lezyonlarda korunma tedavisi ile hastalığın ilerlemesi durdurulur. Yaş tip sarı nokta hastalığının tedavisinde ise etkili olan ve görmeyi koruyan önemli bir tedavi yöntemi yoktur.

Tıp dünyasında bu hastalığı tedavi etmek amacıyla çalışmalar yapılmakta ve devam etmektedir. Öncelikle hastalığın teşhisi doğru konmalıdır ve teşhis doğrulandıktan sonra kişiye özel risk faktörleri vardır. Bu risk faktörlerinin ortadan kaldırılması amaçlanır.

Sarı nokta hastalığından korunma tedavisi: Sarı nokta hastalığı genetik nedenlere bağlı ise günümüzde bu faktörü değiştirmek mümkün değildir. Hastada sigara kullanımı söz konusu ise sigaranın bırakılması sarı nokta hastalığı tedavisinin olmazsa olmazıdır.

Hastalığın ilerlememesi için beslenmenin düzenlenmesi özellikle omega 3 içeren besinlerin (ceviz, yağlı balıklar, yeşil yapraklı sebzeler, havuç, kabak, domates, karalahana, ıspanak, portakal, avakado, kivi gibi) besinlerin bol tüketilmesi, düzenli egzersiz ve yürüyüş yapılması, kilo verilmesi ya da kilo dengesinin korunması önerilir.

Sarı nokta hastalığında lazer tedavisi: Lazer tedavisi sarı nokta hastalığında çok sınırlı öneme sahiptir.

Çünkü görmenin merkezi olan sarı noktaya lazer tedavisi uygulanırsa görme daha fazla etkilenebilir, ancak görme merkezine uzak damarlara lazer tedavisi uygulamak mümkün olabilir.

Özel bir madde verilerek yeni gelişen damarların durdurulması bu tedavi yönteminde sağlanabilir, fakat bu yöntem ile görme kaybı azaltılamaz.

Sarı nokta hastalığında enjeksiyon tedavisi: Son yıllarda gözün arkasına uygulanan enjeksiyon tedavisi geliştirilmiştir. Enjeksiyon ile verilen ilaçlar, gözün içerisinde 4 ile 6 hafta arasında kalarak fayda sağlamaktadır.

Enjeksiyon tedavisi sayesinde yaş tip denilen sarı nokta hastalığında yeni gelişen damarların kurutulması sağlanabilir ve bu yöntem oldukça etkili bir yöntemdir.

Enjeksiyon ile verilen ilaç tedavisi özellikle yeni gelişmiş olgularda 3 kez üst üste şeklinde uygulanır ve hastanın tedaviye verdiği yanıta göre 4 ile 6 hafta ara ile bu ilaçlar bu alandaki kan sızıntısı durana kadar tekrarlanır.

Sarı nokta hastalığı göz içi teleskopik mercek tedavisi: Diğer tedavi yöntemleri hastalığın ilerlemesini durdurmak amaçlı yapılır. Teleskopik merceklerin tedavideki amacı ise görme kaybı gelişen hastalarda görmeyi arttırmaktır.

Teleskopik mercekler LVA adı verilen ve az gören hastalara yardımcı olması için uygulanan dürbün gözlükler şeklinde olabildiği gibi, göz içerisine yerleştirilen mercekler şeklinde de uygulanabilir.

Teleskopik mercek tedavisi hastada görme kaybını bir miktar azaltabilir, fakat görme alanındaki daralma nedeni ile tedavi her hastada aynı etkiyi göstermeyebilir.

Sarı nokta hastalığı körlüğe neden olur mu?

Sarı noktanın yaşa bağlı hastalığı tedavi edilmez ise görmeyi ciddi şekilde azaltabilir iken, ışık hissi tam kaybolmaz, fakat 1-2 metre görüş kaybı %5 veya daha fazla olabilir. Eğer her iki gözdede aynı derecede tutulum var ise hastanın merkez görmesi bozulur.

Yani hasta baktığı alanın ortasını siyah görür ya da hiç göremez. Baktığı insanın yüzünü göremeyebilir ancak etrafı görme bir miktar korunabilir. Sarı nokta hastalığı tedavi edilmediği taktirde okumak imkansız hale gelir. Hasta dışarı çıktığında kendi başına işlerini halledemez. Elindeki parayı göremez ve bu durum hastanın bağımsızlığını kısıtlar.

Göz hastalıkları ile ilgili sağlık yazıları

Источник: https://www.saglikocagim.net/sar-nokta-hastalg-nedenleri-ve/

Поделиться:
Нет комментариев

    Bir cevap yazın

    Ваш e-mail не будет опубликован. Все поля обязательны для заполнения.