Yaşlılarda Diş Bakımı

içerik

Diş bakımında en sık yapılan 40 hata!

Yaşlılarda Diş Bakımı

Diş Hekimi Pertev Kökdemir, “Yeni bir alışkanlığı öğrenmek yaklaşık üç hafta sürer. Her hafta diş fırçalama rutininize bir değişiklik ekleyin. Ağzınızı eskisinden daha ferah hissedeceksiniz.

Ayrıca diş hekiminizi düzenli ziyaret etmek ve bu diş fırçalama hatalarından kaçınmak, dişetinizin uzun süre korunmasını da sağlar” dedi.

Diş Hekimi Pertev Kökdemir, basit ama aslında sık sık yaptığımız diş bakım hatalarını anlattı…

Diş fırçasını çok uzun süre kullanmak

Sürekli kullanımda (haftada yedi gün boyunca günde iki defa) bir diş fırçasının ortalama ömrü üç aydır.

Yaklaşık 200 kullanımdan sonra fırçanızı değiştirmeniz gerekir; çünkü diş fırçasının kılları yıpranır. Kıvrılmış veya kırılmış kıllar dişlerinizi düzgün şekilde temizleyemez.

Birkaç ay sonra diş fırçasında bakteri ve gıda parçacıkları birikmeye başlar. Diş fırçanızı üç ayda bir değiştirdiğinizden emin olun.

Dişlerinizi fırçalamaya yeterince zaman ayırmamak

Bir diş fırçalama seansı için önerilen süre iki dakikadır. Ortalama bir kişinin dişlerini fırçalama süresi ise sadece 45 saniyedir. 2 dakikadan kısa fırçalama, diş macunundaki florürün diş minesine ulaşması için yeterli bir zaman değildir. Fırçalama süresi kısaldıkça ağız hijyeni eksik yapılır.

Çoğu zaman dişlerin kenarları veya ağzın arkası ihmal edilir. Ben bunun için zamanlayıcılarla birlikte elektronik diş fırçalarını öneriyorum. Zamanlayıcı yoksa bir kronometre, iki dakika süren bir şarkının melodisini veya telefonunuzu kullanın.

Dişlerinizi iki dakikadan az fırçalamamak için elinizden geleni yapın.

Dişlerinizi fırçaladıktan sonra ağzı su ile durulamak

Diş Hekimi Pertev Kökdemir, “Dişlerinizi fırçaladıktan sonra ağzınızı su ile çalkalamayın” diyor ve nedenini şu sözlerle anlatıyor: “Diş macununu tükürüp atabilirsiniz.

Ancak ağzınıza su girdiğinde diş macununuzdaki florürün verimliliğini düşürür. Bazılarınız ağzını arındırmak isteyecektir. Su yerine florür içeren bir gargara veya ağız yıkama suyu kullanın.

Ayrıca su içmek veya içecek tüketmek için dişlerinizi fırçaladıktan sonra en az yarım saat bekleyin.”

Diş ipi kullanmamak

Henüz günlük diş ipi kullanmayı alışkanlık haline getiremediyseniz; hemen başlamalısınız. Diş fırçanızın ulaşamadığı dişler arasındaki artıkları çıkarmak için günde en az bir kez diş ipi kullanmak gerekir. Fırçalama ve diş ipi ile çıkartılmayan artıklar dişlerinizde bakteri cenneti oluşturur. Günün sonunda hep diş ipi kullanın.

Dilinizi temizlemiyorsanız…

Dişlerinizi fırçaladıktan sonra ağız kokusunu önlemek için dilinizi mutlaka temizleyin. Dil temizleyicisi kalan bakterileri dilden sıyırır. Dişlerinizi fırçaladıktan sonra dilinizi temizlemek için fırçanızın kıllarını da kullanabilirsiniz. Dişlerinizi her fırçaladığınızda dili temizlemek önemlidir.

Sert diş fırçası kullanmak

“En büyük yanlışlardan bir tanesi de daha iyi temizleyeceğine inanıldığı için sert diş fırçası tercih etmektir” diyen Kökdemir, “Kıllar çok sert ise diş etinize zarar verebilirler. İhtiyacınız olan tek şey, dişlerin arasına sıkışmış yiyecek parçacıklarını çıkarmak için bir fırçadır. Yumuşak veya ekstra yumuşak kıllı diş fırçası kullanın” dedi.

Yanlış teknikle fırçalamak

Dairesel hareketler, dişler arasındaki boşlukların temizlenmesinde daha nazik ve etkilidir. Diş fırçası hem dişler hem de diş etleri ile temas etmelidir. Geniş yan yana hareketler, dişlerinizle diş etleri arasındaki yumuşak doku astarına zarar verebilir. Fırçanızı ön ve alt dişlerin arkasında dikey olarak eğin ve fırçanın sadece ön yarısını kullanarak yumuşak hareketler yapın.

Dişleri yanlış açıyla fırçalama

Fırçanızı daima 45 derecelik bir açıda tutun ve kısa dairesel hareketler yapın. En etkin temizleme açısı budur.

Diş fırçasını bu şekilde kullanmak diş eti çizgisinin altında ve üstünde mükemmel temizliği garanti eder. Dişler ve diş etleri arasını temizlemek için kılların orta satırını kullanın.

Diş eti çizgisini doğru şekilde temizlemek, renk kaybını ve daha da önemlisi boşlukları ve diş eti hastalıklarını önler.

Dişlerinizi fırçalama rutinini değiştirmemek

Dişlerimizi her gün iki kez fırçaladığımız için sürekli aynı hareketleri yapar, hep aynı alanları fırçalarız. Farklı bir alandan başlayarak ve düzensiz bir desen izleyerek rutininizi değiştirin. Elektrikli bir diş fırçasını kullanmanın avantajı ise, daha az çaba sarf ederek ağzınızda ulaşılması zor yerlere ulaşmanın daha kolay olduğudur.

Dişleri günde dört kez fırçalamak

Diş Hekimi Pertev Kökdemir, “Dişlerinizi günde iki defadan fazla fırçalamaya gerek yoktur. Bazı insanlar dişleri günde üç veya dört kez (genellikle her yemekten sonra) fırçalamanın daha uygun olduğunu düşünür. Ben buna katılmıyorum. Günde iki defadan fazla fırçalamak diş ve diş etlerinize zarar verebilir” diyor.

Yazı: Diş Hekimi Pertev Kökdemir

DİŞ SAĞLIĞINDA DOĞRU BİLİNEN 10 YANLIŞ

Diş bakımında 'şehir efsaneleri' ve kulaktan dolma bilgiler bakımından hayli zenginiz! Dişleri çizer diye macun kullanmayanlar, daha iyi temizler diye en sert diş fırçasını arayıp bulanlar Uzm. Dr. Ahmet Mihmanlı'nın söylediklerine kulak verin.

Sert diş fırçası daha iyi temizler

İyi fırçalamak, fırçanın sertliğiyle değil, fırçalama tekniğiyle ilgilidir. Genellikle orta sertlikte diş fırçaları kullanılır. Çok sert fırçalar dişleri aşındırabilir. Çok yumuşak fırçalar ise dişleri temizlemeyeblir.

Sert fırçalamak dişleri daha iyi temizler

Dişleri sert fırçalamak, dişleri temizlemek yerine, 'fırça çürüğü' dediğimiz aşınmalara neden olur. Dişlerin mine tabakası aşındığı için, alttaki sarı tabaka ortaya çıkar ve dişler daha sarı gözükür. Ayrıca sert fırçalamak, dişlerde hassasiyete ve diş eti çekilmesine neden olur.

Diş macununu fazla kullanmak dişleri çizer

Dişlerin mine tabakasının çizilmesi, macunun fazla kullanılmasıyla ilgili değil, kullanılan macunun granüllerinin büyük olmasıyla ilgilidir. Granülleri büyük olan macunların uzun süreli kullanımından kaçınılmalı. Fırçanın üzerine konulan macunun miktarı ise 'mercimek tanesi' büyüklüğünde olmalı.

Karbonat ve tuzla fırçalamak dişleri beyazlatır

Bu maddeler iri granüllü olduğu için dişin mine tabakalarını çizer ve aşındırır. Bunun sonucunda, dişin parlaklığı gider ve yediğimiz ve içtiğimiz besinlerle, dişler daha kısa zamanda renkleşmeye başlar.

Sarı dişler daha sağlamdır

Dişin rengi dişin sağlamlığını belirlemez.

Diş fırçası ve macun ıslatılmaz!

Dişler, macun ve fırça ıslatılarak fırçalanmalı. Diş fırçası, fırçalamaya başlamadan önce ıslatılmamalıdır. Çünkü, fırça kılları ıslatılınca, sertliğini kaybeder. Macunun köpürmesi için de yeterli sıvı ağızda mevcuttur.

Macun kullanmaya başladıktan sonra dişlerim çürüdü

Macun, dişleri fırçalarken sabun görevi görür ve içeriğinde dişlerde biriken mikroorganizmaları yok etmek için etken maddeler vardır. Yani çürümeye neden olmaz.

Çürükler genetiktir, ne yaparsan yap dişin çürür

Bireyler arasında çürüğe yatkınlık farklı olabilir. Fakat kötü beslenme alışkanlığının düzeltilmesi, ağız hijyenine önem verilmesi ve düzenli diş hekimi kontrolleri durumunda çürüğe yatkınlığın bir önemi kalmaz.

Dişler kahvaltıdan önce fırçalanır

Dişler günde en az iki kez, kahvaltıdan sonra ve yatmadan önce fırçalanmalı. Diş fırçalama işlemi bitince, dilin üst kısmı da yumuşakça fırçalanmalı.

Estetik diş doğuştan olur, çarpık dişten kurtuluş yok

Diş düzeltme (ortodonti), dişler ağızda mevcut olduğu sürece her yaşta uygulanabilir. Ortodontik tedavi sayesinde, dişler mevcutsa, her yaşta düzeltme yapılarak, güzel gözüken dişlere sahip olunabilir.

Her bünye implantı kabul etmez

İmplant, eksik olan dişlerin yerine çene kemiğine yerleştirilen yapay diş kökleri olarak tanımlanabilir. Sadece yara iyileşmesini etkileyen bir sistemik hastalık ile kontrol altında olmayan kalp ve şeker hastalığı varsa yapılmaz.

Hareketli protezler çamaşır suyuna konursa beyazlar

Hareketli protezleri çamaşır suyuna koymak zararlıdır. Protezin kırılganlığını artırır ve protezin ömrünü azaltır. Protezler için özel temizleme tabletleri vardır, onlar kullanılmalı.

Çektirdiğim 20 yaş dişinin yerine diş yaptırmalıyım

Çekilen 20 yaş dişlerinin yerine protez diş yaptırmaya gerek yoktur.

Diş röntgeni çektirirsem çok fazla ışın alırım

Diş röntgenleriyle alınan radyasyon çok azdır. Bu radyasyon doğada alınan radyasyondan daha azdır.

Beyazlatma (bleaching) dişleri daha da sarartır

Beyazlatma, normal diş rengini daha da açmak için yapılır. Beyazlatmanın ilk yapıldığı dönemlerde, kahve, çay ve sigara gibi dişleri renklendirecek etkenlerden uzak durmak gerekir. Beyazlatmayı yapacak hekimin tavsiyelerine uyulursa, beyazlatmanın hiçbir yan etkisi yoktur.

Diş taşları temizlendikten sonra daha çok diş taşı oluşur

Düzenli ve doğru fırçalama diş taşı oluşumunu engeller. Altı ayda bir diş hekimi kontrolü sayesinde, iyi fırçalayamadığımız alanlarda oluşan diş taşları, hekim tarafından temizlenmiş olur. Bunun da herhangi bir zararı yoktur.

Diş taşı temizliği dişin minesine zarar verir

Diş taşı temizliği doğru uygulandığı takdirde minenin zedelenmesine neden olmaz. Çünkü diş taşı temizliği işleminde, diş dokusundan değil, diş yüzeyine ait olmayan oluşumlar (plak, diş taşı) uzaklaştırılır.

Diş fırçalarken diş etlerinin kanaması iyidir

Diş fırçalarken görülen kanamalar, diş eti iltihabının belirtilerinden biridir. Vakit geçirmeden bir diş hekimine başvurmak gerekir. Diş etlerinin, kanamadan dolayı fırçalanmaması sonucu, mevcut iltihabi durum şiddetlenecektir. Hastalar kanama olan bölgeyi daha iyi fırçalamalı ve diş hekimine tedavi için başvurmalı.

Süt dişleri nasıl olsa dökülecek dolgu gereksizdir

Süt dişinin erken çekimi, alttan gelen daimi dişlerde çapraşıklığa ve çene kemiği gelişiminde bozulmalara neden olur.

Erkek diş hekimleri daha iyi diş çeker

Diş çekimi belli prosedürler doğrultusunda uygulanan bir işlem olup, uygulanan kuvvetle alakalı değildir.

Çekim için kullanılan lokal anestezikler morfindir bağımlılılık yapar

Diş hekimliğinde kullanılan lokal anestezik maddeler morfin içerikli değildir, alışkanlık yapmaz. Morfin, tıp alanında sınırlı vakalarda kullanılan bir ilaçtır.

Diş çekimi Avrupa malı morfinle yapılırsa ağrımaz

Günümüzdeki lokal anestezik maddeler belli standartlarda üretilmiştir. Avrupa malı olmasına gerek yoktur.

Diş ağrıyınca dişin üzerine Aspirin, rakı, kolonya, tütün ve tuz koymak ağrıyı keser

Alkol ve alkol içerikli maddelerin diş ve diş eti bölgesine uygulanması sonucu diş etlerinde 'alkol-aspirin yanığı' denilen komplikasyonlara neden olur. Dişlerin üzerine uygulanan diğer maddelerin (tütün, tuz vb.) de ağrı kesici özellikleri yoktur. Ağrı, ancak mevcut sorun giderildiğinde ortadan kalkar.

Çürük diş çekildikten sonra pis kan akıtılmalıdır, çekilen dişin yerini kanatmak iyidir

Diş çekiminden sonra, çekim boşluğuna hastanın yaptığı müdahaleler sonucu bölgenin sürekli kanatılması ya da pıhtının uzaklaştırılması, diş çekimi yapılan yerin iltihaplanmasına neden olur. Oluşan pıhtı korunmalıdır.

En kolay çözüm çürük dişi çektirip kurtulmak

Çürük diş için mümkün olan her türlü tedavi uygulanmalı. Çünkü ne fonksiyon ne de estetik yönünden hiçbir protez kendi dişinizden daha iyi olamaz.

Ağız kokusu herkeste olur ve geçmez

Ağız kokusu, diş çürüğü, diş eti hastalığı, sindirim sistemi ile ilgili rahatsızlıklar, sinüzit ya da üst solunum yolu enfeksiyonları kaynaklı olabilir. Bu hastalıkların tedavisi sonucunda ağız kokusu önlenebilir.

Diş teli sadece çocuklarda kullanılır

Ortodonti (tel tedavisi) alanındaki son gelişmeler sayesinde, tel tedavisi sadece çocuklara değil, erişkin hastalar için de uygulanabilir.

Her hamilelik bir diş götürür

Her hamilelikte diş kaybının gerçekleşmesi söz konusu değildir. Ağız bakımının tam olarak sağlanamaması, tedavi edilemeyen çürüklerin varlığı ve diş eti hastalıklarının ilerlemesi durumunda diş kayıpları görülür.

Hamilelikte diş etleri kanar çünkü dişten kalsiyum çekiliyordur

Hamilelikteki diş eti kanaması, dişten kalsiyum çekilmesi nedeniyle olmaz. Kanamanın nedeni, ağız bakımının yeterli sağlanmaması durumunda hamilelikteki hormonal değişiklikler sonucu diş eti iltihabının oluşması ya da mevcut diş eti iltihabının şiddetlenmesidir.

Hamilelikte diş tedavisi bebeğe zarar verir

Acil olan diş tedavileri, hamileliğin her döneminde yapılabilir.

Yazı: Uzm. Dr. Ahmet Mihmanlı

HAMİLEYKEN DİŞLERİNİZE İYİ BAKIN!

Источник: https://hthayat.haberturk.com/saglik/haber/1049817-dis-bakimi-nasil-olmali

Çocuklarda sağlıklı diş gelişimi, ağız ve diş bakımı

Yaşlılarda Diş Bakımı

Süt dişleri değişken olabilmekle beraber ortalama 6 aydan sonra genellikle alt ön bölgeden başlayarak çıkar ve yaklaşık 3 yaşında tamamlar. Bu dönemde çocuğun ağzında toplam 20 adet süt dişi alt ve üst çenede simetrik olarak yerleşir.

Çocuklarda ağız ve diş hastalıkları tedavisinin koruyucu diş hekimliğinin temelini oluşturduğunu belirten Diş Hekimi Çağdaş Kışlaoğlu, toplumumuzdaki ‘süt dişleri önemsizdir’ kanısının tamamen yanlış olduğunu belirterek sözlerine şöyle devam ediyor;

‘Süt dişleri doğumdan ergenliğe kadar uzanan süreçte görev gören dişlerdir. Yapıları kalıcı dişlere göre biraz daha farklıdır. Eğer süt dişleri zamanından erken çürür ve çekilirse yan dişler kayacak ve alttan gelen kalıcı dişlere yer olmayacağı için kalıcı dişlerde oluşan çapraşıklık ortodontik tedaviye neden olacaktır.

Eğer çekilmeyip kronik bir iltihap oluştururlarsa da hem alttan gelen kalıcı dişin kalsifikasyonu hem de çocuğun genel sağlığı etkilenecektir. Ayrıca süt dişlerinin alttan gelen kalıcı dişlere rehberliği söz konusudur. Bu nedenle çocuklara ağız bakımı alışkanlığının kazandırılması ve süt dişlerinin sağlığı çok önemlidir.

• Süt dişleri daimi dişlere oranla daha çok organik madde içerdiğinden daha kolay ve hızlı çürürler.• Çocuklar, çürüğün erken döneminde görülebilen soğuk sıcak hassasiyeti ve hafif ağrı gibi sinyalleri zamanında yorumlayamazlar.

Olayı ancak dayanılamayacak kadar ağrı olduğunda fark ederler ki bu durumda çok geç kalınmış olabilir.• Çocuklar ağız bakımına yetişkinler kadar dikkat edemezler. Çocuğun el becerisi, merakı ve ebeveynlerinin tutumu diş fırçalama alışkanlığını belirler.

• Beslenme düzensizliğinden dolayı dişler çürümeye yatkın hale gelir.

Çürük Oluşumu Engellenebilir mi?

Çürüğü tamamen engelleyebilecek bir aşı ya da ilaç henüz geliştirilemediğini ancak çürük sayısını azaltmaya yönelik malzemelerin günümüzde kullanıldığını söyleyen Kışlaoğlu, çürük oluşumunu engellemeye yönelik yöntemleri şöyle anlatıyor:

Fissür Örtücü (Fissür sealant) Nedir?

Azı dişlerinin çiğneme yüzeyinde “Fissür” denilen küçük çukurcuklar vardır. Fissür örtücüler, arka dişler üzerindeki bu oluklara uygulanır.

Beyaz ve şeffaf renkte olup sıvı şeklinde plastik esaslı maddelerdir. Diş minesine yapışarak çürük oluşumunu engeller ve akışkan bir kıvamı olduğu için diş oluklarına tamamen tutunur.

Bu şekilde işlem diş yüzeyinde herhangi bir aşınma yapılmadan uygulanır.

Fissür Örtücü tedavi yöntemi 6 yaşından itibaren kalıcı azı ve küçük azı dişlerinde kullanılabilir. Özellikle daimi dişleri yeni çıkmış  çocuklarda uygulanabilir.

Fissür Örtücülerin çocukların ağız sağlığı açısından önemi nedir?

Çocuklar erişkinlere göre diş sağlığı konusunda daha korumasızdırlar. Dişlerinde yemek yeme sonrasında oluşan artıklar çürük oluşumunda büyük etkendir. Dolayısıyla çocuklarda ve gençlerde çürük oluşumu daha sık görülür.

Diş üzerinde herhangi bir aşındırma işlemi yapılmadığından ağrısız bir işlemdir ve çocuklarda bu tedavi yöntemi ile çürük oluşumu daha rahat yavaşlatılabilir.

Daha sonraki kalıcı dişlerin sağlıklı oluşması içinde önemli bir tedavi yöntemidir.

Fissür Örtücüler (Sealantlar) Çürüğü Nasıl Önler?

Çocuklar dişlerin üzerindeki girinti ve çıkıntıları rahatlıkla temizleyemez. Yiyecek artıkları ve bakteriler de bu girintilere yerleşip dişlerin çürümesine sebep verir.

Fissür örtücüler sıvı ve akışkan bir kıvamda oldukları için azı dişlerinin çiğneme yüzeyinde bulunan Fissür denilen küçük çukurların en derin noktasına kadar ulaşabilirler ve bu bölgeleri tıkayarak yiyecek artıkları ve bakterilerin yapışmasını engellemiş olurlar.

Fissür Örtücüler zaman içerisinde aşınabilir. Fakat yapılan araştırmalar uzun süreli diş yüzeyinde kalabildiğini ispatlamıştır.

Sert gıdaların sıkça tüketilmesi (ceviz, fındık vb gibi ürünlerin dişle kırılması) diş gıcırdatması, sert malzemenden yapılmış oyuncak vb objelerin çocuklar tarafından ağza alınarak dişler ile sıkılması ya da ısırılması Fissür Örtücülerin daha çabuk kırılmasına ve dişler üzerinden düşmesine sebep olur.

Fissür Örtücüler uygulama aşamasında diş minesine ne kadar kuvvetli bağlanırsa diş üzerindeki ömrü de o kadar uzun olur. Sealantlar uygulanırken çocuğun tedaviye olan uyumu da önemli bir faktördür. Fissür Örtücüler düştükten sonra bile uygulama yapılan dişler çürümeye karşı diğer dişlerden daha dirençlidirler.

Eğer düştükten sonra 6 ay içerisinde tekrar uygulanırsa çürüğe karşı koruma da devam eder. Fissür örtücülerin diş sağlığı açısından çok büyük önem taşır. Fakat Bu uygulama yapıldıktan sonra da dişler düzenli fırçalanmalı ve rutin olarak çocuklar diş hekimi kontrollerine götürülmelidir.”

Flor Uygulaması: Çürüğü engellemenin başka bir yolun da çürüğe karşı direnci arttırmak olduğunu belirten Diş Hekimi Kışlaoğlu, dişlere yüzeysel flor uygulanması suretiyle bu direnç kazandırılabileceğini belirtiyor.

Diş Fırçalama: Diş Hekimi ve Protez Uzmanı Kışlaoğlu, ‘Çocukların ileride diş fırçalama alışkanlığını sürdürmesi için en etkili yöntem erken yaşlarda bu alışkanlığın kazandırılmasıdır. Düzenli ve doğru bir şekilde fırçalama ile çürük oluşumu engellenebilir.’ diyerek diş fırçalamanın önemine dikkat çekiyor.

Diş Fırçası ve Macun Seçimi Önemli!

Çocuğun ağız büyüklüğüne uygun, yumuşak ve naylon kıllardan üretilmiş diş fırçalarını öneren Kışlaoğlu, çocukların diş macununu yutma riski olduğu için 3 yaş altında kullanılmaması gerektiğini belirtiyor. Pütürsüz diş macunlarını öneren Kışlaoğlu, fırçaya konulacak macun miktarını ise ‘nohut büyüklüğünde’ şeklinde tarif ediyor.

  • Dişlerini fırçalarken ayrı bir diş fırçası ile siz de kendi dişlerinizi fırçalayın. Ona birkaç tane farklı renk ve şekillerde diş fırçası ve diş macunu alın. Her seferinde başka bir ikili seçmesini sağlayın. Bu seçim onun diş fırçalama isteğini ve motivasyonunu artıracaktır.
  • Mutlaka diş fırçalama panosu oluşturun ve her fırçalamadan sonra pano üzerinde işaretleme yapın.
  • Banyoya bir kum saati yerleştirin ve her fırçalamada kum saatini ters çevirerek zaman tutun. Yaklaşık 2 dakikalık diş fırçalama yeterli olacaktır.
  • Çocuğunuzun diş çürüğü hakkında hiçbir bilgisi yoktur. Ona yapışkan özelliği olan şeker, çikolata, bisküvi yedirin ve aynada dişlerinin üzerine nasıl yapıştığını gösterin. Daha sonra dişlerini fırçalatın ve dişlerinin ne kadar güzel, temiz ve beyaz olduğunu yine aynada kendisine gösterin.

Araştırmalar ve tecrübelerimiz gösteriyor ki dişlerin estetik ve ortodontik problemlerinin çok büyük bir kısmı, okula başlama döneminde erken kaybedilen süt dişlerinden ya da çürüyen sürekli ön dişlerden gelmektedir.

Çocuklara ağız bakım alışkanlığı nasıl kazandırılır?

5 – 6 yaşında el becerileri diş fırçalama açısından tam gelişmiyor. Karışık dişlenme dönemi olarak isimlendirdiğimiz – süt dişlerinin yerini kalıcı dişlerin aldığı dönemin başlangıcı bu yaşlara denk gelir.

Halk arasında 6 yaş dişleri olarak da adlandırılan, ilk büyük azı dişlerinin sürmesi ile başlayan bu süreçte en önemlisi süt dişlerinin çürümeye elverişli olması, yerlerine gelen sürekli dişlerinde çürümeye karşı daha zayıf olmasıdır.

Ayrıca 5 – 6 yaşındaki yeni okula başlayan çocuklarımız, el becerileri diş fırçalayabilmek açısından gelişmediği için tam anlamıyla ağız hijyenini sağlayamazlar. Çürük çok daha kolay oluşur ve hızlı ilerler. Bir de artan şekerli ve karbonhidratlı besinlerle tablo iyice hızlanır.

Ebeveynler çocuklarının dişlerini kendileri fırçalamasa da yanlarında olmasını dikkat etmesini ve gerekirse destek olmalarını tavsiye ederiz. Anneler ve çocuklar üzerine yapılan bir araştırma, yalnız başına dişlerini fırçalayan çocukların ağız hijyenini sağlamaktaki hatalarını, kendi ebeveynlerinin atladıklarını yazmaktadır.

  • 7 yaşından önce yalnız başına diş fırçalamaya göndermeyin. Doğru fırçalama konusunda çocuklarınıza yardımcı olun
  • Okuldan yorgun gelen çocuklarınıza, baygın yatağına gitmeden diş fırçalatmanın ne kadar zor olabileceğini biliyoruz. Pes etmeyin dişlerini fırçalatın. Okuldaki eğitim çocuklarınızın zihinsel gelişimleri açısından ne kadar önemli ise, özellikle sabah okula gitmeden ve yatmadan önce diş fırçalamalarının beslenmeleri ve genel sağlığı açısından bir o kadar önemli olduğunu unutmayın
  • Şikayeti olmasa da mutlaka bir diş hekimine götürün. Herhangi bir çürüğü olmasa da fissür örtücü ve yüzeyel flor uygulaması gibi çürük engelleyici tedavilerini yaptırılması olası çürüklerin oluşmasını çok ciddi oranda engelleyecektir
  • İlerleyen haftalarda öğretmenleriyle bu konudaki alışkanlıklarını da diğer konularla ilgili olduğu gibi paylaşın. Araştırmalar öğretmenlerin çocukların ağız hijyeni bilgisindeki gelişiminde ebeveynlerinden daha etkili olduğunu göstermektedir. Unutmayın bu yaşlarda alışkanlığın oluşması ileriki hayatında yalnız estetik ve dişsel değil genel sağlığını etkileyecek şekilde çok önemli bir yer tutacaktır.

Diş çürüklerinin temeli, bebeklik döneminde atılıyor ve çürükler bu dönemde anne babadan kolaylıkla çocuğa bulaşabiliyor. Çocuğunuzun sağlıklı dişlerinde sizin de payınız olmasını istiyorsanız öncelikle kendi diş sağlığınızı korumanız gerektiğini unutmayın.

Kimi zaman bebeğinizi öpme, mamasının sıcaklığını kontrol etme veya mamasının tadına bakıp yedirme gibi birçok zararsız gördüğünüz hareket ağzınızdaki bakteriyi çocuğunuza transfer edip çocuğunuzun çürük riski ve yayılımı ile karşı karşıya kalmasını kolaylaştırmaktadır.

Çürükler diş yüzeyinde çoğalır

Bebekler ilk doğduğunda ağızlarında çürüğe neden olan “Streptococcus mutans” bakterisine rastlanmamaktadır ancak zamanla çeşitli nedenlerle bebeğe geçer. Bu bakteri sert diş yüzeylerine kuvvetli tutunma özellikleri nedeniyle, ilk diş sürmesiyle beraber diş yüzeyinde hızla çoğalıp çürük oluşturur.

Bebeğinizi koruyun

  • Bebekle yakın temas kuran kişiler (anne, baba, bakıcı ve diğerler yakınlar) ağız ve diş sağlığı bakımlarını düzenli yapmalı ve diş hekimi kontrollerini aksatmamalıdır.
  • Çürük ve diş eti hastalığı varsa en kısa zamanda tedavi yoluna gidilmelidir.
  • 3 adım denilen diş fırçalama, diş ipi ve ağız gargarası kullanımını aksatılmamalıdır
  • Anne ya da baba çocukla ortak diş fırçası kullanmamalıdır.
  • Çocuk beslenirken kullanılan kaşık ona ait olmalıdır. Yiyeceklerin sıcaklık ve tat kontrolleri için anne babalar tarafından başka bir kaşık kullanılmalıdır.
  • Bebeği besleyen kişiler biberonu ve emziği temizlemek, sıcaklık kontrolü yapmak için de olsa ağzına sürmemelidir.

Çocuğunuz biberon çürüğüne yakalanmasın

Bebek ve çocuklarda görülen çürükler, genellikle üst süt keserlerin diş etine yakın yüzeylerinde tebeşir gibi beyaz renkte, beyaz nokta lezyonları şeklinde başlar.

Bu oluşumlar tedavi edilmediği durumlarda kahverengiye doğru renk değiştirerek zamanla çukurlaşır.

Bebeğin geceleri biberon ile beslenmesi, sık aralıklarla emzirilmesi, ballı reçelli emzik veya şeker içerikli sıvı gıdaları içeren biberon kullanımları, çocukluk dönemi çürüklerine neden olabilmektedir.

İlk süt dişlerinin sürmesini takiben fırça, temiz bir tülbent veya gazlı bir bez parçası yardımı ile diş yüzeyi temizlenmelidir. Çocuklara erken yaşta fırçalama alışkanlığı kazandırılmalıdır.

Bebeklerin ilk diş muayenesinin, dişleri çıkmaya başladıktan sonra altı ay ile bir yaş arasında yapılması, ebeveynlerinin de doğru bilinçlendirilmesi açısından çok önemlidir.

Bu dönemde ağız diş muayenesi, bebek ebeveynin kucağında otururken ya da yatarken gerçekleştirilir.

Источник: https://www.medikalakademi.com.tr/cocuklarda-saglikli-disler-icin-agiz-ve-dis-bakimi/

İleri yaşlarda ağız bakımı ipuçları – Sağlık ve Güzellik Rehberi

Yaşlılarda Diş Bakımı

Yaş ilerledikçe kendini gösteren sorunların başında gelen diş sorunları diş bakımı yaparken kullanılacak doğru yöntemlerle en aza indirilebiliyor.

Akıp giden yıllar dişlerimizde bazı değişikliklere neden olsa da ağız sağlığının bozulması, aslında yaşlanmanın doğal bir sonucu değil.

Yaşlılıkta diş bakımı yaparken doğru yöntemleri uygularsanız uzun yıllar ağız sağlığınızı koruyabilirsiniz.

Bu nedenle; akşam uyumadan önce protezlerinizi çıkarıp soğuk suya bırakmayı, protez temizleme tabletleri ve dişi ipi kullanmayı ama en önemlisi de diş hekiminize altı ayda bir uğramayı ihmal etmeyin…

Akıp giden yıllar dişlerimizde bazı değişikliklere neden olsa da, ağız sağlığının bozulması, aslında yaşlanmanın doğal bir sonucu değil. Örneğin; diş bakımına özen gösteren, diş hekimine düzenli olarak giden yaşlı birinin dişleri, yarı yaşındaki bir gencinkinden çok daha sağlam ve sağlıklı olabilir.

Medical Park Bahçelievler Hastanesi Ağız ve Diş Sağlığı Uzmanı Dr. Ahmet Mihmanlı, yaşlılıkta dişlerde meydana gelebilecek değişimleri ve ilerleyen yıllarda dişlere uygulanması gereken bakım yöntemlerini anlattı:

“Ağız sağlığının bozulması, aslında yaşlanmanın doğal bir sonucu değildir.

Bu durum; koruyucu diş hekimliği hizmetlerinin yetersizliğine, sistemik hastalıklara, ilaç kullanımına, yanlış ve yetersiz beslenmeye ve uygun yapılmayan ağız bakımına bağlı olarak gelişir.

Hatta çoğu zaman ağız hijyenine dikkat eden yaşlı bireylerin ağız sağlığı, ağız hijyenine dikkat etmeyen genç bireylerden daha iyi olabiliyor.”

Dünya yaşlanıyor, dişler gençleşiyor

Yakın bir gelecekte; dünya nüfusunun yüzde 20’sinin 65 yaşın üstünde olacağı öngörülüyor. Diğer sağlık sorunlarında olduğu gibi, diş ve ağız sağlığı bakımından da eğitim ve bilinç düzeyinin artmasının olumlu yansımaları oluyor.

Örneğin; diş sağlığı konusundaki bilincin artması, doğru beslenme yöntemlerinin uygulanması sayesinde, ileri yaş nüfusunun artışına rağmen, günümüzde dişler daha uzun süreler ağızda kalabiliyor.

Özellikle de düzenli diş hekimi kontrolleri, yaşam kalitesini olumlu yönde etkileyebiliyor.

Düzenli diş bakımıyla ağız sağlığını koruyabilsek de; yaşlanmaya paralel olarak minede meydana gelen aşınma sonucu dişlerde şekilsel değişiklikler görülebilir.

Bu durum basit yüzeysel aşınmalardan, önemli madde kaybına kadar ilerleyebilir.

Genel olarak, yaşlanma ile ilgili olduğu düşünülen ağız içi değişiklikler; diş kaybı, dişlerin renginde koyulaşma, dişetlerinde çekilmeler, tükürük miktarının azalması, ağız dokusunda ve kaslarda zayıflama ve tat duyusunun azalmasıdır.

Yaşla birlikte tükürük akışkanlığı azaldığı için bakteriyel plak birikimi dolayısıyla çürük ve dişeti hastalık riski artar.

Protezlerinizi gece çıkarın

Yaşlanma ile ilgili olarak ağız içi ve çevre dokularda şekil ve fonksiyon açısından birtakım değişiklikler meydana gelebilir. Bu değişikliklerin ağız sağlığının bozulmasına neden olmaması için; kişisel bakımın ve düzenli diş hekimi kontrollerinin çok önemli olduğu unutulmamalı.

Yaş ilerledikçe en sık karşılaşılan sorun, dişeti çekilmeleri ve dişlerde aşınmalardır. Ancak dişler, evde yapılan düzenli bakım ve düzenli diş muayeneleri ile bir ömür boyu sağlıklı kalabilir.

Yaşlılıkta sistemik hastalıklarda artış olduğu için daha özenli ağız bakımı ve 6 ayda bir diş hekimi kontrolü gerekir. Ancak, ağız bakımı iyi olmayan ve ağız dokularını etkileyen sistemik hastalığı olanlar, daha kısa (1-3 ay gibi) aralıklarla doktora gitmelidir.

Her zaman olduğu gibi yaşlılıkta da dişler günde en az iki kere florürlü bir macunla fırçalanmalı.

Dişeti dokusunun kaybı sonucu oluşan dişler arası boşluklar, besin birikimine neden olacağı için, bu alanların temizliğinde özellikle de gece ağız bakımı sonrasında ara yüz fırçası ve diş ipi ile yapılmalıdır. Ağız gargaraları da önerilir.

Yaşlılarda dişeti mekanik kuvvetlere karşı dirençli olmadığı için, bu hastalara yumuşak kıllardan oluşan diş fırçaları tavsiye edilir.

Flor uygulaması yapılmalı

– Dişlere yapılan flor uygulamaları ile kök çürüklerinin oluşumu veya başlangıç halindeki çürüklerin ilerlemesi önlenebilmektedir.

– Protez diş kullanan yaşlılar ise yemeklerden sonra protezlerini mutlaka fırçalamalıdır. Ayrıca kullanılan protezlerin yılda bir kez diş hekimine gidilerek profesyonel olarak temizliği yapılmalı, cilalanmalı ve gerekli görüldüğünde yenilenmeli.

– Protezler gece mutlaka çıkarılmalıdır; çünkü dişetlerinizin de dinlenmeye ve havalanmaya ihtiyacı vardır. Çıkarılan protezler temizlenmeli ve soğuk su içinde tutulmalıdır.

Yumuşak fırça ve diş ipi kullanın

– Protez temizleme tabletleri de protezlerin mikroplardan arınmasına yardımcı olur.

– Tüm bunların yanında yumuşak dokular düzenli kontrol edilmeli, olası değişiklikler kanser yönünden mutlaka incelenmelidir.

– Yaşlıda diş kaybı fazla olduğu için, kalan dişler sabit veya hareketli protezlerin tutuculuğunda önemli rol oynarlar. Bu yüzden, çürük dişlerin tedavisi gereklidir.

– Sürekli alınan bazı ilaçlar ağız kuruluğuna neden olabilirler. Tükürük, dişleri çürüğe karşı koruyan doğal bir salgıdır, bu nedenle tükürük salgısında azalma varsa diş hekimine danışılmalı.

– Ağız bakımını gerçekleştiremeyen yatağa bağımlı hastalarda bu işlemler, hasta yakınları ve yardımcı sağlık personeli tarafından yapılır.

Источник: http://www.saglikveguzellik.net/ileri-yaslarda-agiz-bakimi-ipuclari.html

YAŞLILAR IçIN DIŞ BAKIMI – AĞIZ BAKIMI – 2019

Yaşlılarda Diş Bakımı

İleri yaş, birçok yaşlıyı, örneğin:

  • Koyu dişler . Bir dereceye kadar, dentindeki değişikliklerle – diş minesinin altını oluşturan kemik benzeri doku – ve ömür boyu leke yapan yiyecek ve içecek tüketen sebep olmuştur. Ayrıca, koyu sarı renkli dentinin görünmesini sağlayan dış emaye tabakasının incelmesi ile de oluşur.
  • Kuru ağız. Ağız kuruluğu, baş ve boyun bölgesine radyasyon kullanan kanser tedavilerinin yanı sıra Sjögren sendromu gibi bazı hastalıklar ve ilaç yan etkileri gibi düşük tükürük akışından kaynaklanır. Birçok ilaç ağız kuruluğuna neden olabilir.
  • Azalan tat alma duyusu. İlerleme yaşı, tat alma duyusunu bozarken, hastalıklar, ilaçlar ve takma dişler de bu duyu kaybına katkıda bulunabilir.
  • Kök çürümesi. Bu, diş kökünün çürümeye neden olan asitlere maruz kalmasından kaynaklanır. Diş kökleri dişeti dokusundan diş aldıkça açığa çıkar. Kökler, onları korumak için hiçbir emaye içermez ve dişin taç kısmından daha fazla çürümeye yatkındır.
  • Dişeti hastalığı. Plaktan kaynaklanır ve dişlerde kalan yiyecekler, tütün ürünleri, uygun olmayan köprüler ve protezler, zayıf diyetler ve anemi, kanser ve diyabet gibi belirli hastalıklar nedeniyle daha da kötüleşir, bu genellikle yaşlı yetişkinler için bir sorundur.
  • Diş kaybı. Diş eti hastalığı, diş kaybının önde gelen nedenlerinden biridir.
  • Düzensiz çene kemiği. Buna diş neden olur ve daha sonra eksik dişler değiştirilmez. Bu, dişlerin geri kalanının sürüklenip açık alanlara kaymasını sağlar
  • Protez kaynaklı stomatit. Uygun olmayan protezler, zayıf diş hijyeni veya mantar birikmesi Candida albicans bu duruma neden olur; bu, protezin altındaki dokunun iltihabıdır.
  • pamukçuk . Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar veya ilaçlar ağızdaki Candida albicans mantarının aşırı büyümesini tetikleyebilir.

Kendi başına yaş, ağız sağlığını belirlemede baskın veya tek bir faktör değildir. Bununla birlikte, ellerde ve parmaklarda artrit gibi bazı tıbbi durumlar, dişlerin fırçalanmasını veya diş ipi kullanılmasını imkansız hale getirebilir. İlaçlar ağız sağlığını da etkileyebilir ve diş tedavinizde gerekli değişiklikleri yapabilir.

Yaşlılar için Ağız Hijyeni İpuçları

Günlük diş fırçalama ve diş ipi kullanımı, ağız sağlığını korumak için esastır. Plak, özellikle ağız hijyeni ihmal edilirse ve diş çürümesi ve diş eti hastalığına yol açarsa, yaşlıların dişlerinde hızlı bir şekilde oluşabilir.

Ağız sağlığının iyi olması için, her birey için – yaşından bağımsız olarak – önemlidir:

  • Florür içeren bir diş macunu ile günde en az iki kez fırçalayın
  • Günde en az bir kez diş ipi kullanın
  • Günde bir veya iki kez antiseptik gargara ile durulayın
  • Düzenli aralıklarla diş hekiminizi ziyaret etmek ve sözlü sınavla

Amerikan Diş Hekimliği Birliği'ne göre, antibakteriyel ağız durulaması, plak ve diş eti hastalığına neden olan bakterileri azaltabilir.

Yaşlılar Diş Muayenesi Sırasında Ne Bekleyebilir?

Check-up yaptırmaya kıdemli biriyseniz, diş hekiminiz ayrıntılı bir tarih ve diş muayenesi yapmalıdır. Bir dişhekimliği tarihi sırasında sorulan sorular şunları içermelidir:

  • Son diş ziyaretinizin yaklaşık tarihi ve ziyaret sebebi
  • Eğer ağzınızda yakın zamanda bir değişiklik fark ettiyseniz
  • Herhangi bir gevşek veya hassas diş fark ettiyseniz
  • Tatma, çiğneme veya yutmada herhangi bir zorluk fark ettiyseniz
  • Ağzınızda herhangi bir ağrı, rahatsızlık, yara veya kanama varsa
  • Ağzınızda herhangi bir topak, yumru veya şişlik fark ettiyseniz

Yaşlıların Diş Bakımı İçin Finansal Yardım

Sınırlı ya da sabit bir gelir düzeyindeyseniz ve düzenli diş bakımını karşılayamıyorsanız, çoğu dişhekimi hizmetlerini dişhekimliği destekli yardım programları aracılığıyla indirimli ücretlerle sunmaktadır.

Yardım bir topluluktan diğerine farklılık gösterdiğinden, en yakın yardım programlarını ve düşük maliyetli bakım merkezlerini (halk sağlığı klinikleri ve dişhekimliği okulları klinikleri gibi) nerede bulabileceğiniz hakkında bilgi için yerel diş hekimlerinizi arayın.

Ayrıca, yerel telefon rehberinizi, interneti veya yerel dişçilik toplumunuzu kontrol edin.

Sonraki Makale

Senior Dental Care Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Ağız Bakımı Rehberi

  1. Dişler ve diş etleri
  2. Diğer Ağız Sorunları
  3. Diş Bakımı Temelleri
  4. Tedaviler ve Cerrahi
  5. Kaynaklar ve Araçlar

Источник: https://tr.medicineh.com/41-dental-care-seniors-28427

Yaşlılar İçin Diş Bakımı

Yaşlılarda Diş Bakımı

İlerleyen yaş, birçok yaşlıyı bir dizi ağız sağlığı problemi riskiyle karşı karşıya bırakır:

  • Diş renginin kararması. Bir dereceye kadar dentindeki –diş minesi altındaki kemiksi dokuda– değişimler ile ömür boyu tüketilen yiyecek ve içeceklerin lekelenmeye yol açması sonucu oluşur.
  • Ağız kuruluğu. Baş ve boyun bölgesinde, radyasyon kullanılarak yapılan kanser tedavileri, Sjögren sendromu gibi belirli hastalıklar ve kullanılan kimi ilaçların neden olabileceği salya akışı azalması, ağız kuruluğuna yol açar.
  • Tat alma duyusunun zayıflaması. Tat alma duyusunun bozulmasına, ilerleyen yaşın yanı sıra hastalıklar, ilaçlar ve protezler de katkıda bulunabilir.
  • Diş çürümesi. Bu duruma, diş kökünün çürümeye yol açan asitlere maruz kalması sebep olur. Yaşlanmayla birlikte dişeti dokusu çekildikçe, diş kökleri açığa çıkar.
  • Dişeti hastalığı. Plağın yol açtığı ve dişlerde kalan gıdaların, tütün mamulleri kullanımının, yerine oturmayan köprülerin ve protezlerin, yetersiz beslenme düzenlerinin, anemi, kanser ve diyabet gibi belirli hastalıkların yol açtığı problemler.
  • Diş kaybı. Diş kaybının önde gelen sebeplerinden biri, dişeti hastalıklarıdır.
  • Çene kemiği eğriliği. Diş kaybının yol açtığı bir durumdur.
  • Protezin yol açtığı ağız iltihabı. Yerine oturmayan protezlerin, yetersiz diş temizliğinin ya da Candida albicans mantarı birikiminin yol açtığı bu rahatsızlık, protez altındaki dokunun iltihaplanmasıdır.
  • Pamukçuk. Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar veya ilaçlar, ağızda Candida albicans mantarının aşırı çoğalmasını tetikleyebilir.

Doğrudan doğruya yaşın kendisi, ağız sağlığını belirleyen baskın veya yegane faktör değildir. Bununla beraber, ellerde ve parmaklarda meydana gelen artrit gibi hastalıklar, diş fırçalamayı veya diş ipi kullanmayı imkansız hale getirebilir. Kullanılan ilaçlar da ağız sağlığını etkileyebilir ve diş tedavinizde bir değişiklik yapılmasını gerekli kılabilir.

Yaşlılarda ağız temizliği için ipuçları

Ağız sağlığını korumak için, dişlerin günlük olarak fırçalanması ve diş ipiyle temizlenmesi gereklidir. Özellikle ağız temizliğinin ihmal edildiği koşullarda, yaşlıların dişlerinde hızla plak oluşumu meydana gelebilir ve bu durum diş çürümesi ile dişeti hastalığına yol açabilir.

Yaşı kaç olursa olsun herkesin, ağız sağlığını korumak için şunları yapması gerekmektedir:

bel ve bacak ağrısı sorunu olan 80 yaşlarında yaşlılar için ne uygulanabilir teşekkürler…. devamı

  • Dişlerin günde en az iki kere florür içeren bir diş macunu ile fırçalanması
  • Günde en az bir kere diş ipi kullanılması
  • Temizlik ve ağız muayenesi için düzenli aralıklarla diş hekiminin ziyaret edilmesi

Yaşlıların diş muayenesi esnasında bekleyebilecekleri

Muayeneye giden bir yaşlı iseniz, diş hekiminiz eksiksiz bir şekilde diş sağlığı tarihçenizi öğrenecek ve ağzınızı muayene edecektir. Diş tarihçeniz hakkında sorulan sorular şunları içerebilir:

  • Son diş hekimi ziyaretinizin yaklaşık tarihi ve sebebi
  • Ağzınızda son zamanlarda herhangi bir değişiklik fark edip etmediğiniz
  • Sallanan veya hassas bir diş fark edip etmediğiniz
  • Herhangi bir tatma, çiğneme veya yutma güçlüğü fark edip etmediğiniz
  • Ağzınızda herhangi bir acı, rahatsızlık, yara veya kanama olup olmadığı
  • Ağzınızda herhangi bir kitle, yumru veya şişlik fark edip etmediğiniz

Ağız muayeneniz esnasında diş hekiminiz şunları kontrol edecektir: Yüzünüz ve boynunuz (cilt rengi değişimi, lekeler, yaralar için); ısırma hareketiniz (ağzınızı açarken ve kapatırken dişlerinizin birleşmesinde bir sorun olup olmadığını görmek için); çeneniz (çene ekleminizde ses veya kireçlenme belirtileri için); lenf bezleriniz ve tükürük bezleriniz (herhangi bir şişme veya kitle belirtisi için); yanak içleriniz (enfeksiyon, ülser, travmatik yaralanmalar için); diliniz ve diğer iç yüzeyler – ağız tabanı, yumuşak ve sert damak, diş eti dokusu (enfeksiyon veya ağız kanseri belirtileri için); ve dişleriniz (çürüme, dolguların durumu ve çatlaklar için).

Protezler veya takılıp çıkarılabilir başka araçlar kullanıyorsanız, diş hekiminiz protezi ne zaman takıp ne zaman çıkardığınızı soracaktır. Aynı zamanda ağızda aracın temas ettiği yerlerde herhangi bir tahriş veya problem olup olmadığına bakarak (herhangi bir aşınmış veya kırık bölge olup olmadığına bakmak üzere) protezin veya aracın kendisini inceleyecektir.

Источник: https://www.hemensaglik.com/makale/yaslilar-icin-dis-bakimi

Поделиться:
Нет комментариев

    Bir cevap yazın

    Ваш e-mail не будет опубликован. Все поля обязательны для заполнения.